Wstęp

      Do głównych zadań naszej szkoły należy stworzenie uczniom optymalnych warunków do zdobywania wiedzy i umiejętności umożliwiających funkcjonowanie na dalszych etapach kształcenia oraz wyposażenia ich w sprawności językowe, umożliwiające pełne uczestnictwo w świecie kultury współczesnej. Jedną z dróg pomocnych w realizacji tych celów jest rozwijanie czytelnictwa i umiejętności korzystania z różnych źródeł informacji.
     W procesie nauczania i wychowania aktywny udział bierze biblioteka szkolna, a jednym z najważniejszych zadań nauczyciela bibliotekarza jest kształtowanie kultury czytelniczej uczniów, wykształcenie w nich potrzeby obcowania z książkami i czasopismami oraz rozbudzanie i kształtowanie zainteresowań czytelniczych.
     Z doświadczeń nauczycieli pracujących z dziećmi niesłyszącymi i z moich własnych obserwacji wynika, że czytanie nie należy do ulubionych zajęć tych uczniów. Kontakt z tekstem literackim jest dla nich olbrzymim wysiłkiem, a nie przyjemnością. Przyczyniają się do tego trudności związane z techniką czytania oraz z afleksyjnością języka polskiego, ubogim zasobem słownictwa, nieznajomością frazeologii.
     Czytelnictwo spełnia, w odniesieniu do osób z wadami słuchu, ważną funkcję społeczną, umożliwiając rozwój języka, rozszerzanie, pogłębianie i aktualizowanie posiadanej wiedzy oraz dostęp do informacji.

Założenia programu

     Hasłem przewodnim programu uczyniłam podany przez Jadwigę Andrzejewską wzór ucznia - kulturalnego czytelnika: "Kulturalny czytelnik chce czytać, lubi czytać, wie, co czytać, umie czytać z pożytkiem".
     Program edukacji czytelniczej opracowałam w oparciu o "Podstawę programową kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych i gimnazjów", programy nauczania dla klas 4-6 szkoły podstawowej i dla gimnazjum, szczególnie języka polskiego i historii. Korzystałam również z ogólnodostępnych programów ścieżek edukacyjnych.
     "Podstawa programowa" wskazuje cele edukacyjne, zadania szkoły, treści nauczania i osiągnięcia uczniów w zakresie edukacji czytelniczej i medialnej.
     Do zadań szkoły należy między innymi:
- nauka poprawnego i swobodnego wypowiadania się, pisania i czytania ze zrozumieniem
- poznawanie dziedzictwa kultury narodowej postrzeganej w perspektywie kultury europejskiej
- stworzenie uczniom warunków do nabywania umiejętności poszukiwania, porządkowania i wykorzystywania informacji z różnych źródeł oraz efektywnego posługiwania się technologią informacyjną.
     Elementy edukacji czytelniczej występują w całym programie nauczania i wychowania w szkole podstawowej i gimnazjum. W ramach nauczania każdego przedmiotu uczniowie nie są w stanie osiągnąć założonych celów bez systematycznego korzystania z książki, czasopisma oraz z innych źródeł wiedzy i informacji.

Charakterystyka programu

      Program edukacji czytelniczej został opracowany dla uczniów klas 4-6 szkoły podstawowej oraz klas 1-3 gimnazjum. Materiał nauczania został podzielony na cztery obszary:
I Świat biblioteki
II Świat książek
III Świat prasy
IV Świat mediów.
     Chcąc sprawdzić, jakie efekty zostały osiągnięte po zastosowaniu programu, opracowałam dla każdej klasy testy sprawdzające wiadomości i umiejętności uczniów.
     Dla każdej klasy przewidziano pięć spotkań w ciągu roku szkolnego:
- cztery spotkania poświęcone edukacji czytelniczej
- jedno spotkanie sprawdzające wiadomości i umiejętności uczniów.
      Program jest realizowany na lekcjach bibliotecznych, prowadzonych przez nauczyciela bibliotekarza. Uczniowie nabywają na nich wiedzę i umiejętności, kształtują i rozwijają swoje zainteresowania czytelnicze, uczą się racjonalnego korzystania z biblioteki, kształtują postawę szacunku dla książki. Zakres i jakość materiału na każdej lekcji są dostosowywane do możliwości uczniów. Zajęcia są tak organizowane, aby uczniowie mogli się uczyć poprzez:
- przyswajanie gotowych wiadomości
- odkrywanie nowych wiadomości w toku rozwiązywania problemów teoretycznych i praktycznych
- działania praktyczne
- eksponowanie i przeżywanie wartości.
     Realizacja programu wymaga od uczniów przyswojenia podstawowych wiadomości i wielu ćwiczeń praktycznych. Najczęściej stosowane są metody nauczania oglądowe i praktyczne. Metody słowne są oparte głównie o pracę z tekstem. Przydatne są metody aktywizujące, ale ich zastosowanie zależne jest od możliwości uczniów. Konieczne jest stosowanie różnorodnych środków dydaktycznych, do których należą między innymi książki, czasopisma i inne dokumenty, katalogi, rysunki, ilustracje, filmy, tablice graficzne.
     W związku z planowaną komputeryzacją biblioteki przewiduję wzbogacenie programu o treści związane z zapoznaniem uczniów z nowymi możliwościami korzystania z biblioteki, z szerszym zastosowaniem technologii informacyjnej, w tym świadomym i racjonalnym korzystaniem z Internetu.

Cele edukacyjne programu

W szkole podstawowej:
- rozwijanie czytelnictwa wśród uczniów
- wdrażanie do korzystania ze zbiorów biblioteki szkolnej
- szczegółowe zapoznanie uczniów ze zbiorami biblioteki
- rozumienie znaczenia książki
- zapoznanie uczniów z ofertą i rodzajami czasopism
- pobudzanie czytelnictwa czasopism zgodnych z indywidualnymi zainteresowaniami
- rozwijanie umiejętności korzystania z różnych form komunikowania się.

W gimnazjum:
- rozbudzanie i rozwijanie potrzeb czytelniczych i informacyjnych związanych z nauką szkolną
- przygotowanie do samodzielnego poszukiwania potrzebnych informacji i materiałów
- przygotowanie do świadomego i odpowiedzialnego korzystania ze środków masowej komunikacji
- zapoznanie uczniów z historią książki, pisma, czasopiśmiennictwa oraz ich znaczeniem dla cywilizacji i kultury człowieka
- dostrzeganie różnorodnych sposobów porozumiewania się ludzi na przestrzeni dziejów.

BIBLIOGRAFIA
Przy opracowywaniu programu korzystałam z następujących pozycji:

1. Andrzejewska Jadwiga, Bibliotekarstwo szkolne. Teoria i praktyka, Warszawa 1996, ISBN 83-85778-59-4
2. Bleja - Sosna Barbara, Kim jestem, kim mogę być? Poradnik wychowawczo - dydaktyczny ścieżek edukacyjnych dla klasy V w szkole podstawowej, Toruń 2000, ISBN 83-87303-58-5
3. Bleja - Sosna Barbara, Skałdanowska Maria, Kim jestem, kim mogę być? Poradnik wychowawczo - dydaktyczny ścieżek edukacyjnych dla klasy VI w szkole podstawowej Toruń 2000, ISBN 83-87303-64-X
4. Bleja - Sosna Barbara Program Kim jestem, kim mogę być. Ścieżki edukacyjne dla klas IV - VI w szkole podstawowej, Toruń 2000, ISBN 83-87303-42-9
5. Grodecka Ewa, Sokołowska Hanna, Edukacja czytelnicza i medialna w szkole podstawowej i gimnazjum. Poradnik dla nauczycieli realizujących ścieżki międzyprzedmiotowe, Lublin 2000, ISBN 83-904529-3-6
6. Karczewska Joanna, Edukacja czytelnicza i medialna. Poradnik - gimnazjum I - III, Toruń 2003, ISBN 83-88862-14-5
7. Ministerstwo Edukacji Narodowej o bibliotekach, Warszawa 2000, ISBN 83-88035-32-0
8. Pieluchowski Józef, Ścieżka edukacji czytelniczej w szkole podstawowej i gimnazjum. Poradnik metodyczno ? organizacyjny dla nauczycieli i dyrektorów szkół, Poznań 2000, ISBN 83-87665-62-2
9. Saniewska Danuta, Vademecum nauczyciela bibliotekarza, wyd.6 zmienione i rozszerzone, Warszawa 2003, ISBN 83-904529-7-9
10. Sawicka Teresa, Program: Edukacja medialna i czytelnicza w gimnazjum I ? III, Toruń 2001, ISBN 83-87303-63-1
11. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26.02.2002r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół. ( Dz. U. nr 51, poz. 458, z późn. zm. ).
12. Kupisiewicz Małgorzata, Rozwijanie czytelnictwa wśród niesłyszących, "Szkoła Specjalna", 1988, nr 3, s. 208
13. Eckert Urszula, Problemy czytelnictwa osób niesłyszących, "Szkoła Specjalna", 1987, nr2, s. 130
14. Tomasik Ewa, O potrzebie traktowania czytelnictwa jako jednej z metod pedagogiki specjalnej, "Szkoła Specjalna", 1982, nr 1, s. 7

OBSZAR I: ŚWIAT BIBLIOTEKI

OBSZAR II: ŚWIAT KSIĄŻEK

OBSZAR III: ŚWIAT PRASY

OBSZAR IV: ŚWIAT MEDIÓW

BIBLIOGRAFIA
1. Andrzejewska Jadwiga, Bibliotekarstwo szkolne. Teoria i praktyka, Warszawa 1996, ISBN 83-85778-59-4
2. Kupisiewicz Małgorzata, Rozwijanie czytelnictwa wśród niesłyszących, "Szkoła Specjalna", 1988, nr 3, s. 208
3. Eckert Urszula, Problemy czytelnictwa osób niesłyszących, "Szkoła Specjalna", 1987, nr2, s. 130
4. Tomasik Ewa, O potrzebie traktowania czytelnictwa jako jednej z metod pedagogiki specjalnej, "Szkoła Specjalna", 1982, nr 1, s. 7

Marta DEŃCA
Kraków,
Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
dla Dzieci Niesłyszących

Pobierz gotowy do wydruku plik w formacie PDF