Biblioteka w szkole Biblioteka w szkole
Szukaj: 
Aktualny numer 10/13
Na skr贸ty
Aktualny numer
Prenumerata i zakup numer贸w archiwalnych
Archiwum
Zawarto艣膰 wszystkich numer贸w "BwS"
w programie MOL
Wyszukiwarka
Informacje dla autor贸w
Sklep internetowy
Bibliografia materia艂贸w repertuarowych dla szk贸艂
Bank przydatnych
materia艂贸w
Partnerzy
Galeria bibliotekarzy
KONTAKT
"Biblioteka w Szkole"
00-950 Warszawa
skr. pocztowa 109
email:
[email protected]
tel./fax 0-22 832 36 12
tel. 832 36 11
Wielkancne zwyczaje

 

i眛eczny st蟪

 

i眛eczny st蟪 gospodynie przykrywa硑 bia硑m obrusem, na 秗odku stawia硑 koszyk wype硁iony kolorowymi kraszankami, kokoszk z kurczakami lub figur baranka .

Baranek to najbardziej znamienny symbol 秝i眛 wielkanocnych - w秗骴 chrze禼ijan uosabia zwyci阺two Chrystusa, kt髍y jak ofiarny baranek odda swoje 縴cie za ludzi, by nast阷nie zmartwychwsta i odnie舵 zwyci阺two nad grzechem, z砮m i 秏ierci.

W wielkanocnej tradycji przoduj baranki cukrowe , czasem z czekolady lub zmarcepanu.

Koszyki wykonane by硑 z prasowanej s硂my, specjalnie dobieranej odcieniami koloru zb罂. Na zewn眛rz koszyki ozdabiano ga潮zkami wiecznie zielonego bukszpanu, bor體ki bruszwicy albo barwinka pospolitego. Tak powinien by przystrojony koszyk ze 秝i阠onk, kt髍emu na stole przys硊guje szczeg髄ne miejsce.

Gospodynie nie zapomina硑 o wielkanocnym bukiecie. Od pokole na jego kompozycj sk砤daj si ulistnione ga潮zki brzozy oraz kwitn眂ej wierzby i leszczyny. Aby ozdobi bukiet kobiety k砤d硑 kwitn眂e ga潮zki forsycji.

Tak ozdobiony st蟪 nawet przy najskromniejszym posi砶u poprawi nastr骿. Nie musia硂 by dostatnio, ale pi阫nie. Warto pami阾a, 縠 dob髍 potraw w koszyku nigdy nie by przypadkowy. Od wiek體 ka縟y Bo縴 dar symbolizowa co innego, uznanego przez ludow, jak i chrze禼ija駍k tradycj. Zestaw tych dar體 si zmienia, ograniczano ich ilo舵, a pozosta硂 tylko sze舵, by ostatecznie powi阫szy do siedmiu. Ten zestaw, przyj阾y w okresie wczesnego romantyzmu, obowi眤uje do dzi. Potraw w koszyku mo縠 by wi阠ej, ale tych siedem powinno si w nim znale兼 przede wszystkim. Symbolizuj bowiem tre舵 chrze禼ija駍twa.

 

 

 

Symbole 秝i眛eczne

 

 

Kolorowe jajko

Malujemy je farbkami, flamastrami, barwimy na r罂ne kolory, naklejamy wycinanki - zdobienie pisanek ma w Polsce bardzo d硊g tradycj i jest nieod潮czn cz甓ci przygotowa do 秝i眛 wielkanocnych. Jajko pomalowane na czerwono mia硂 odwraca od cz硂wieka z砮 si硑.

Palma

Palma to pami眛ka uroczystego wjazdu Chrystusa do Jerozolimy. Palmy mia硑 chroni przed chorobami i zapewni dobre plony. Obecnie palmy robi si z suszonych kwiat體, mch體, traw.

Wykorzystuje si ga潮zki wierzby, bukszpanu, bor體ek, kt髍e s znakiem pokoju, przynoszonego przez Chrystusa. W Polsce borowink, bukszpan wk砤da si do koszyczka zamiast ga潮zki oliwnej.

 

i阠one

i阠one, zwane te 秝i阠onk, ma swoje prapocz眛ki w VIII wieku. Do Polski zwyczaj ten dotar w XIV stuleciu. Najpierw do 秝i阠enia noszono tylko baranka z chleba, p蠹niej dok砤dano kolejno: ser, mas硂, ryby, olej, mi阺o, ciasto, wino, jajka i inne pokarmy. Rodzaj 秝i阠onych pokarm體 by r罂ny - w zale縩o禼i od tradycji ludowych i chrze禼ija駍kiej symboliki produkt體, zmieniaj眂ej si na przestrzeni wiek體. Teraz w zasadzie nie ma znaczenia, jakie pokarmy w硂縴my do koszyka. Wa縩e jest, 縠by by硂 w nim siedem podstawowych - chleb, jajko, ser, w阣lina, chrzan, ciasto i s髄.

Zwyczaj 秝i阠onki w Polsce najp蠹niej dotar do mieszka馽體 Pomorza, a przynajmniej jego kaszubsko-kociewskiej cz甓ci. Przywie糽i go w 1920 roku przesiedle馽y ze 秗odkowej Polski. Przed wielkanocnym 秐iadaniem st蟪 kropi tu, przy pomocy witek z po秝i阠onej palmy, najstarszy m昕czyzna w rodzinie . Potem, kiedy zwyczaj 秝i阠onki by ju celebrowany na tych terenach, senior rodu kropi tylko te pokarmy, kt髍e pojawi硑 si na stole, a nie zosta硑 po秝i阠one w ko禼iele.

 

Chleb

W tradycji chrze禼ija駍kiej jest najwa縩iejszym z symboli, poniewa przedstawia cia硂 Chrystusa. We wszystkich kulturach jest pokarmem niezb阣nym do 縴cia. Chleb zawsze gwarantowa pomy秎no舵 i dobrobyt. Je縠li gospodarze piekli na Wielkanoc wiele odmian chleba, do koszyka wk砤dali po kromce ka縟ej z nich. W ca硂禼i 秝i阠ono specjalny chlebek - pasch.

Jajko

Symbol odradzaj眂ego si 縴cia i zwyci阺twa 縴cia nad 秏ierci. Wierzono, 縠 podzielenie si jajkiem z bliskimi umacnia wi陑i rodzinne. Dotykanie zwierz眛 po秝i阠onym jajkiem chroni je mia硂 przed chorobami i z硑mi urokami.

W阣lina

Jej obecno舵 w koszyku mia砤 zapewnia p硂dno舵 i zdrowie. By砤 symbolem dostatku, bo nie ka縟y m骻 sobie na ni pozwoli. Od XIX wieku do koszyka wk砤da si tradycyjn polsk kie砨as.

Ser

Jest w sensie pozytywnym symbolem zale縩o禼i mi阣zy cz硂wiekiem a si砤mi przyrody. Jako 縠 pochodzi od kr體, owiec i k髗, ma zapewni rozw骿 stada zwierz眛 domowych.

S髄

痽ciodajny minera. Uznawano j za symbol oczyszczenia, za sedno istnienia i prawdy. Wierzono, 縠 posiada w砤禼iwo禼i odstraszania z砤. S髄 chroni mi阺o przed zepsuciem. Po秝i阠ona, ma chroni przed z砮m i zepsuciem nasze dusze.

Chrzan

Obrazowa ludzk si酬 i krzep fizyczn. Mia r體nie wspomaga skuteczno舵 innych 秝i阠onych pokarm體.

Ciasto

Do 秝i阠onki ciasto zosta硂 w潮czone jako ostatnie. Symbolizowa硂 umiej阾no禼i i doskona硂舵. Najcz甓ciej by砤 to wielkanocna baba. Nale縜硂 pami阾a, 縠 nie mo縠 by to produkt kupiony, ale w砤snor阠znie upieczony. Osoba, kt髍a wk砤da砤 ciasto do pieca, przez ca硑 czas pieczenia nie mog砤 usi倍, bo ciasto mog硂by opa舵 i wyszed砨y zakalec.

Zaj眂zek wielkanocny

Zwyczaj, pochodzenia niemieckiego, obdarzania dzieci w 秝i阾a Wielkanocy s硂dyczami i innymi upominkami. Pocz眛kowo wyst阷owa na 眘ku i Pomorzu. Koszyczki z niespodziankami od zaj眂zka i z kolorowymi jajami wielkanocnymi, 砤kociami, a p蠹niej tak縠 prezentami rzeczowymi, chowano w ogrodzie lub w r罂nych skrytkach domowych, a dzieci szuka硑 ich od wczesnego ranka w Niedziel Wielkanocn. Z czasem zwyczaj dawania dzieciom r罂nych prezent體 na Wielkanoc przyj背 si w innych regionach Polski.

W Wielk Sobot przez ca硑 dzie trwa adoracja Chrystusa z硂縪nego do grobu. Przygotowuje si tego dnia i阠onk, czyli ma砮 porcje pokarm體, kt髍e znajd si p蠹niej na 秝i眛ecznym stole. i阠onk, w硂縪n do koszyczka ozdobionego zielonymi listkami i bia硑mi serwetkami, zanosi si do ko禼io砤, aby ksi眃z pob硂gos砤wi.

Niedziela Wielkanocna

Jest radosnym, d硊go oczekiwanym dniem, kt髍y sp阣za si w rodzinnym gronie. Dzie ten rozpoczyna porann Msz 秝i阾 zwan Rezurekcj, kt髍 poprzedza uroczysta procesja z Naj秝i阾szym Sakramentem wok蟪 ko禼io砤. Po porannej Mszy spo縴wa si 秝i眛eczne 秐iadanie, w trakcie kt髍ego cz硂nkowie rodziny sk砤daj sobie 縴czenia, dziel眂 si 秝i阠onym jajkiem. W秗骴 smako硑k體 na 秝i眛ecznym stole nie mo縠 zabrakn辨 wielkanocnych barank體 i zaj眂zk體 wykonanych z cukru, mas砤 lub upieczonych z ciasta oraz wielkanocnych bab i mazurk體.

 

 

Lany poniedzia砮k

Woda 縴cia wyp硑n瓿a z boku Chrystusa w Wielki Pi眛ek, cho dopiero Wielkanoc ujawnia w pe硁i jej moc oczyszczania i wspomagania odradzaj眂ego si 縴cia. Jak 縜rtobliwie okre秎ano lany poniedzia砮k, nikomu nie m骻 uj舵 na sucho. W秗骴 pisk體, krzyk體, szamotaniny i 秏iechu najch阾niej urz眃zano dyngus 砤dnym i lubianym pannom. Ta z dziewcz眛, kt髍ej nie oblano wiadrem wody albo nie wrzucono do rzeki, stawu czy chocia縝y koryta do pojenia byd砤, czu砤 si obra縪na.

 

 

 

i眛eczne 痽czenia

 

Na Wielkanoc, od kr髄iczka,
niech Ci wpadn do koszyczka
lukrowany mazurek i kolorowy sznurek.

 

 

Na stole 秝i阠one, a obok baranek,

Koszyczek pe硁y barwnych pisanek

I tak znamienne w polskim krajobrazie
W bukiecie srebrzyste, wiosenne bazie.
Zielony barwinek, fio砶i i 縪nkile
- Barwami stroj uroczyste chwile.
W dom polski wiosna wchodzi na spotkanie,
Gdy wielkanocne na stole 秐iadanie.

 

 

 

Mile sp阣zonych i眛 Wielkanocnych,

smacznego jajka i weso砮j zabawy w lany poniedzia砮k!

 

 

.

Kiedy Wielka Noc nastanie,

縴cz Wam na Zmartwychwstanie,

du縪 szcz甓cia i rado禼i,

kt髍e niechaj zawsze go禼i w dobrym sercu,

w jasnej duszy i niechaj wszystkie 縜le zag硊szy.

 

 

 

Alleluja dzi 秔iewamy

Bogu cze舵 i chwa酬 dajmy

Bo zmartwychwsta nasz Zbawiciel,
Tego 秝iata Odkupiciel.
Zdrowia, rado禼i i powodzenia
To s najszczersze moje 縴czenia.

 

 

 

 

Weso砮go kr髄ika, co po stole bryka,

spokoju 秝i阾ego i czasu wolnego,

縴cia zabawnego w jaja bogatego

i w og髄e wszystkiego najlepszego!!!

 

Opracowa砤: Jolanta Witaszczyk
Publiczne Samorz眃owe Przedszkole ze Stawu Kaliskiego

 

Przypisy:

Ciupa E., Zawadzka A. "Wielkanocny czas". Wychowanie w Przedszkolu 2005 nr 3 s. 43-45

Milewska M. "Polska tradycja - Wielkanoc". Sprawy Nauki - Biuletyn Ministerstwa i Nauki 2005 nr 3

Ogrodowska B. "Zwyczaje, obrz阣y i tradycje w Polsce". Warszawa, Verbinum 2001

www.wielkanoc.opoka.org.pl

www.interia.pl-wielkanoc

www.aster.pl/縴czenia/wielkanoc.htm

 

 


wersja spakowana w formacie Microsoft Word (715 KB)

dzia: Kr髏kie gazetki na d硊gie przerwy