Biblioteka w szkole Biblioteka w szkole
Szukaj: 
Aktualny numer 10/13
Na skr贸ty
Aktualny numer
Prenumerata i zakup numer贸w archiwalnych
Archiwum
Zawarto艣膰 wszystkich numer贸w "BwS"
w programie MOL
Wyszukiwarka
Informacje dla autor贸w
Sklep internetowy
Bibliografia materia艂贸w repertuarowych dla szk贸艂
Bank przydatnych
materia艂贸w
Partnerzy
Galeria bibliotekarzy
KONTAKT
"Biblioteka w Szkole"
00-950 Warszawa
skr. pocztowa 109
email:
[email protected]
tel./fax 0-22 832 36 12
tel. 832 36 11
Bohaterowie bajek i ba秐i: wr罂ki i czarownice

 

 

 

Ba秐ie, legendy i mity to opowie禼i, kt髍e powsta硑 przed wiekami. By硑 przekazywane z ust do ust, zanim ludzie wynale糽i pismo. Gaw阣ziarze snuli opowie禼i o czarach, kt髍e zaw砤dn瓿y wyobra糿i kolejnych pokole. W opowie禼iach tych bardzo cz阺to pojawia硑 si wr罂ki i czarownice.

 

Z historii czarownic

 

 

Z dawien dawna uznawano czarownice za po秗edniczki diab砤. W 秗edniowiecznej Europie g硂秐e by硑 procesy czarownic, Za takie uznawano kobiety pozostaj眂e, wed硊g opinii otoczenia, w kontakcie z si砤mi nadprzyrodzonymi. Przypisywano im zdolno舵 odgadywania przysz硂禼i i wp硑wania na ni dzi阫i zabiegom magicznym. By硑 to zazwyczaj niewinne kobiety, kt髍ych odmienno舵 wygl眃u, obyczaj體 i zachowania, a czasem niech赕 i osobiste porachunki mo縩ych stawa硑 si przyczyn skazywania ich na spalenie na stosie.

 

Czary - mary, hokus - pokus

 

 

Podobno s硂wo "wied糾a" pochodzi od s丑w: wiedzie, wiedza. Czyli to kobieta posiadaj眂a wiedz, i to wiedz tajemn. Zg酬bia j w mrocznym wn阾rzu chaty, z dala od ludzkich siedzib.
Wed硊g wierze 秗edniowiecznych, w pewne okre秎one dni, odbywa硑 si nocne zloty czarownic, tak zwane sabaty, na 硑sych szczytach g髍, dok眃 przybywa硑 one na narady i zabaw, lec眂 na miot砤ch. Spotyka硑 si tam ustalaj眂 plan szk骴 i utrapie, jakie przynios ludziom w najbli縮zym czasie. W polskich opowiadaniach ludowych sabaty czarownic odbywa硑 si na sej G髍ze, w G髍ach i阾okrzyskich, w noc 秝i阾oja駍k, to znaczy z 23 na 24 czerwca.

 

 

Czy boimy si czarownic?

 

Postacie czarownic wyst阷uj w wielu s砤wnych opowie禼iach ludowych w ca砮j Europie. Straszono nimi dzieci, wymuszaj眂 pos硊sze駍two. Pozosta硑 秝iadectwem prymitywnych wierze, dawnych obyczaj體, nale勘 do historii kultury; dzi ju nie strasz, a przedstawiane jako szpetne kobiety na miotle - nawet bawi i 秏iesz.

 

Czym zajmuje si ba秐iowa czarownica?

 

Czarownica rzuca uroki i czary, kt髍e wymy秎a noc w swoim domu. Musi doskonale zna si na zio砤ch, lata na miotle i zna na pami赕 wszystkie zakl阠ia. Sporz眃za diabelskie napoje i trucizny. Czyta przysz硂舵 z kryszta硂wej kuli i fus體.

 

 

Do grona znanych czarownic zaliczamy podst阷n i pr罂n macoch kr髄ewny ie縦i. Jest ni kr髄owa, kt髍a chce pozosta najpi阫niejsz kobiet w kr髄estwie. Pewnego dnia magiczne lusterko oznajmia macosze, 縠 pi阫niejsza od niej jest ie縦a. Kr髄owa postanawia j u秏ierci, podaj眂 zatrute jab砶o. ie縦a zapada w d硊gi sen, a czuwaj nad ni krasnoludki. Kiedy zjawia si kr髄ewicz i ca硊je kr髄ewn, z硑 czar pryska.

 

Najbardziej s砤wna wied糾a to Baba Jaga, zwana te Bab J阣z. Jest postaci ze starych ludowych bajek. Pierwsi posta Baby Jagi opisali bracia Jacob i Wilhelm Grimm w ba秐i "Ja i Ma砱osia". Baba Jaga z tej ba秐i lubi zje舵 t硊禼iutkie dziecko. Kiedy Ja i Ma砱osia trafiaj do jej chatki, wied糾a zamyka Jasia w kom髍ce, 縠by go utuczy. Ale dzi阫i sprytowi Ma砱osi czarownica sama trafia do pieca.

 

Jak rozpozna czarownic?

 

Czarownica, czyli wied糾a, przera縜 samym swym wygl眃em.

 

 

Cechy czarownicy:

  • zniszczony spiczasty kapelusz
  • nos jak haczyk
  • wysuni阾y podbr骴ek
  • zmierzwione w硂sy
  • czarne, podarte i pocerowane 砤chmany
  • brodawki na nosie i twarzy
  • r阫awiczki bez palc體
  • paznokcie d硊gie jak szpony

  •  

    Ka縟a profesjonalna wied糾a winna posiada czarnego kota, kryszta硂w kul, kocio do przygotowania mikstur oraz lataj眂 miot酬.

     

     

    Wolimy czarodziejki!

     

     

    Czarodziejka to wr罂ka, kt髍a spe硁ia dobre czary. Gotuje w kot砤ch malinowe napoje, kt髍e lecz choroby, a nawet zmartwienia. Czarodziejki lubi dzieci, ch阾nie pomagaj biednym ludziom w ich k硂potach.
    Tak by砤 matka chrzestna Kopciuszka, kt髍a wyczarowa砤 jej pi阫n sukni balow i zmieni砤 r罂d縦 myszy w rumaki, a dyni w karoc.

     

     

    Wr罂ki wygl眃aj zupe硁ie inaczej ni czarownice:

  • spiczasta czapka z welonem
  • prze紃oczyste skrzyde砶a
  • uroczy u秏iech
  • blond loki, d硊gie a do ziemi
  • pow丑czysta i 砤dna sukienka
  • r罂d縦a czarodziejska z ga酬zi g硂gu, cisu lub wierzby

     

     

    Wr罂ki bywaj jednak r罂ne...

     

     

    Jest chatka w lesie ukryta
    W mchy i paprocie spowita
    Noc przy pe硁i ksi昕yca
    i tam pewna czarownica
    Jej miot砤 z witek brzozowych
    Sama wyrusza na 硂wy
    Jej kot czarny
    Niby smo砤
    Sam warzy w kocio砶u zio砤
    Tak 縠 pod zielonym dachem
    Snuj si dziwne zapachy
    Ona nie czuje nie s硑szy
    Bo sen w niebie j ko硑sze
    Bo p硑nie przez niebo chatk
    Jak zaczarowanym statkiem

    Zofia Beszczy駍ka - Ko硑sanka czarownicy

     

    Jak wie舵 niesie, w miejscowo禼i Ma砤 N阣za
    Stoi wielki hipermarket Stara J阣za.
    Od produkt體 uginaj si rega硑,
    Bo towar體 asortyment jest wspania硑.

    Lecz cho mo縩a tam naprawd wszystko dosta,
    To zakupy w Starej J阣zy rzecz nieprosta.
    Kto chce w mig to poj辨 w spos骲 oczywisty,
    Niech spr骲uje znale兼 wszystko z naszej listy:

    Cztery 縜by, pi赕 paj眐體, kurze pierze,
    Par klips體 z u秏iechni阾ym nietoperzem,
    Jeden szkielet, dwa d硊ga秐e gnaty luzem,
    Mask kota z fioletowym wielkim guzem,

    Czaszk ptaszka, ma潮 miot酬 odrzutow,
    Dwie pokrzywy (gotowan i surow),
    Cztery jab砶a z wielgachnymi robalami
    I buciki z czerwonymi kokardkami,

    [...]

    Garniec b硂ta, s丑j paj阠zyn, po砮 sad砤,
    Krzywe lustro, gadaj眂e dwa zwierciad砤,
    Sze舵 truj眂ych i 秏ierdz眂ych muchomor體
    Oraz innych strasznych grzybk體 osiem wor體.

    Ma砱orzata Strza砶owska - Hipermarket Stara J阣za [fragm.]

     

     

    Dom na krzywej 砤pce,
    Skrzypi krzywa furtka.
    Przed domkiem na 砤wce
    Baba Jaga smutna.
    Nikt nie lubi Baby Jagi ani krztyny,
    Nikt do Baby nie przychodzi w odwiedziny,
    Nikt "dzie dobry" jej nie powie, gdy j spotka,
    Nikt si zatrzyma u jej p硂tka..

    Baba Jaga martwi si i smuci:
    - Ja ju nie chc z wszystkimi si k丑ci!
    Czy s mo縠 takie czary albo zio砤,
    痚bym mi砤 si zrobi砤 i weso砤?

    Joanna Papuzi駍ka "Smutna Baba Jaga" [fragm.]

     

     

    A jakie ksi笨ki przenios Ci w tajemniczy, zaczarowany 秝iat magii,
    w kt髍ym przez chwil i Ty poczujesz si wr罂k lub czarownic
    (wed硊g uznania)?

     

    Wiera Badalska "Jak oswoi czarownic"
    Shirley Barber "Z硂ta wr罂ka"; "Wr罂ka i Gwiezdny Z眀ek"
    Czarodziejski 秝iat wr罂ek (Zaczarowany Las)
    Roald Dahl "Czarownice"
    Natalia Ga砪zy駍ka "O wr罂kach i czarodziejach"
    Ksi阦a wr罂ek i czarownic
    Clive Staples Lewis "Lew, czarownica i stara szafa" (Opowie禼i z Narnii)
    Joanna Papuzi駍ka "Nasza mama czarodziejka"
    Otfried Preussler "Malutka czarownica"
    Dorota Terakowska "Dzie i noc czarownicy"
    Valerie Thomas "Wied糾a Winifreda"

     

     

    Bibliografia:

    Daxelmuller Christoph "Magia, wied糾y i czarnoksi昕nicy". Wroc砤w, Atlas 2004

    Hill Douglas "Wied糾y i czarownicy: poznaj 秝iat magii, dzieje, tajemnice i wierzenia ludzi uprawiaj眂ych magi". Warszawa, Arkady 1998

    Ksi阦a ba秐i i mit體. Lublin, Wydawnictwo Pawe Skokowski 2001

    Ksi阦a wr罂ek i czarownic. Lublin, Wydawnictwo Pawe Skokowski 1998

    Martin Jerzy W. "O czarach - marach". ierszczyk 2004 nr 22 s. 5-6

    Tylicka Barbara "Bohaterowie naszych ksi笨ek: przewodnik po literaturze dla dzieci i m硂dzie縴". sd, Literatura 1999

     



    wersja spakowana w formacie Microsoft Word (2121 KB)

    dzia: Kr髏kie gazetki na d硊gie przerwy