Biblioteka w szkole Biblioteka w szkole
Szukaj: 
Aktualny numer 10/13
Na skr贸ty
Aktualny numer
Prenumerata i zakup numer贸w archiwalnych
Archiwum
Zawarto艣膰 wszystkich numer贸w "BwS"
w programie MOL
Wyszukiwarka
Informacje dla autor贸w
Sklep internetowy
Bibliografia materia艂贸w repertuarowych dla szk贸艂
Bank przydatnych
materia艂贸w
Partnerzy
Galeria bibliotekarzy
KONTAKT
"Biblioteka w Szkole"
00-950 Warszawa
skr. pocztowa 109
email:
bws@sukurs.edu.pl
tel./fax 0-22 832 36 12
tel. 832 36 11
Zimowy alfabet 秝i眛eczny

 

 

Dlaczego jest 秝i阾o Bo縠go Narodzenia?
Dlaczego wpatrujemy si w gwiazd na niebie?
Dlaczego 秔iewamy kol阣y?

Dlatego, 縠by si uczy mi硂禼i do Pana Jezusa.
Dlatego, 縠by podawa sobie r阠e.
Dlatego, 縠by u秏iecha si do siebie.
Dlatego, 縠by sobie przebacza.

        Jan Twardowski "Dlaczego jest 秝i阾o Bo縠go Narodzenia"

 

 

Od 砤ci駍kiego "adwentus", czyli nadej禼ie. Cztery tygodnie przygotowuj眂e do uroczystej rocznicy narodzin Jezusa Chrystusa. Jest to czas oczyszczenia, wyciszenia, ale te rado禼i. Pe砮n podniecenia okres 秝i眛ecznych przygotowa i szykowania niespodzianek dla bliskich. Symbolizuj go 秝ieca i wieniec. iat硂, znak obecno禼i Chrystusa usuwa l阫, 潮czy i wskazuje drog. Ziele wie馽a oznacza nadziej i zwyci阺two nad 秏ierci. W pierwsz niedziel adwentu gospodynie robi硑 z ga酬zi choinek wianek, przybiera硑 go czerwonymi wst笨kami, ustawia硑 na nim jedn 秝ieczk i wiesza硑 pod sufitem. W ka縟 kolejn niedziel dodawano jedn 秝ieczk. Ozdabianie mieszka wie馽em jest sympatycznym zwyczajem, kt髍y ju na cztery tygodnie przed Wigili wprowadza do naszych dom體 niepowtarzaln atmosfer Bo縠go Narodzenia.

W Adwencie
Czeka 秝iat na czyje nadej禼ie.
Strumyk czeka - wstrzymuje oddech.
Wiatr przycicha - nie dotyka czarnych jode.
Pstr眊 przystaje pod lodem.
I - nie wiedzie czemu zadumane -
Osio

W蟪 Uszami strzyg nad sianem.
Sarny
Lisy
Zastygaj na pag髍ach
Nie pojmuj眂
Popatruj眂 ze zdumieniem,
痚 ju idzie blask od Betlejem:
Pr髎z z chmur anielskie pi髍a.

        Joanna Kulmowa "W Adwencie"

 

 

i阾a Bo縠go Narodzenia zwano tak縠 Godami lub Godnimi i阾ami. Rozpoczyna je wiecz髍 wigilijny, a ko馽zy dzie Trzech Kr髄i, czyli 6 stycznia.
W Bo縠 Narodzenie, czyli 25 grudnia, wychodzi硂 si dawniej tylko do ko禼io砤. Reszt czasu sp阣zano w gronie rodziny na "nicnierobieniu", zakazane by硂 zamiatanie, 禼ielenie 丑縠k, r眀anie drewna, gotowanie i przynoszenie wody ze studni.

 

 

 

Tradycja bo縪narodzeniowego drzewka pochodzi z terytorium Niemiec z oko硂 700 roku n.e., symbolizowa ono mia硂 biblijne drzewo 縴cia. Choinka w obecnej formie przyj瓿a si w Polsce dopiero pod koniec XVIII w. Dawniej dekorowano wigilijne drzewko jab砶ami (symbole zdrowia), orzechami, szyszkami, suszonymi owocami i kolorowymi ozdobami z papieru i s硂mek. Dzi przyozdabiamy choink kolorowymi bombkami o r罂nych kszta硉ach, b硑szcz眂ymi 砤馽uchami i elektrycznymi lampkami. Gwiazda zdobi眂a czubek drzewka to pami眛ka po Gwie糳zie Betlejemskiej. ieczki maj ogrzewa odwiedzaj眂e nas w tym czasie duchy przodk體. 馽uchy przypominaj w昕a-kusiciela.

 

 

 

Tradycyjne dania postne to barszcz z uszkami, kapusta z grzybami, kluski z makiem i z miodem, pierogi z nadzieniem z kapusty i grzyb體, ryby, kompot z suszonych owoc體, kutia. Dawniej podawano te solone 秎edzie i zupy rybne. Magiczne znaczenie ma ilo舵 potraw na stole. Powinno by ich 12, czyli tyle, ile jest miesi阠y w roku lub tyle, ilu by硂 aposto丑w. Wierzono, 縠 tyle przyjemno禼i w ci眊u roku ominie cz硂wieka, ilu potraw wigilijnych nie zdo砤 zje舵. Wed硊g innych zwyczaj體 liczba potraw powinna by nieparzysta. Ka縟a potrawa te ma znaczenie symboliczne. Mak zapewnia obfito舵, mi骴 - przychylno舵 si nadprzyrodzonych. Ryby symbolizuj wiar. Uznaniem cieszy si karp, kt髍y jest symbolem si硑 fizycznej, wytrwa硂禼i i pomaga do縴 s阣ziwego wieku.

 

 

 

Wed硊g Biblii doprowadzi砤 m阣rc體 ze wschodu do kr髄a Heroda, a potem do stajenki betlejemskiej. To ona obwie禼i砤 秝iatu narodziny Jezusa Chrystusa.

 

 

W noc sylwestrow z niecierpliwo禼i czekamy, a zegary wybij p蟪noc, wtedy mo縠my z硂縴 najbli縮zym 縴czenia noworoczne. W Polsce ludzie sk砤daj sobie 縴czenia "Do siego roku". Znaczy to tyle samo, co "do nast阷nego, dobrego, szcz甓liwego Nowego Roku".

Nowy Rok niech nam drogi otworzy
Jak 縠glarzom 秏ia硑m wielkie morze.
Niech nas wita wstaniem s硂馽a wysokim.
Wi阠ej 秝iat砤 w oczach z Nowym Rokiem.
I ptakami niech nas Nowy Rok obdarzy.
My秎 szybk i skrzyd砤mi marze,
Niech nam praca z硂ci nasze d硂nie.
Nowy Roku - b眃 jak 縴wy p硂mie.

        Zbigniew Jerzyna "Nowy Rok"

 

 

Niesie pok骿, szcz甓cie i mi硂舵, dlatego na Bo縠 Narodzenie dobrze jest powiesi j w domu, najlepiej nad drzwiami. Dawny obyczaj ka縠 przystroi stroik z ga潮zek 秝ierku lub jod硑 jab砶ami i orzechami. Dawniej wizyta kawalera w 秝i阾a traktowana by砤 jako deklaracja ma晨e駍twa, zw砤szcza, gdy stan背 pod jemio潮 i pr骲owa zerwa z niej jab砶o. Je縠li dziewczyna nie protestowa砤, oznacza硂, 縠 odwzajemnia uczucia ch硂pca. Anglicy wymy秎ili zwyczaj ca硂wania si pod jemio潮. A poca硂wa si zawsze jest mi硂..

 

Kartki pocztowe z 縴czeniami 秝i眛ecznymi i noworocznymi wysy砤my do naszych krewnych i znajomych w okresie przed秝i眛ecznym. Autorem tego pomys硊 by Anglik John Horsley, kt髍y w 1846 roku zaprojektowa pierwsz tak kartk. Wydrukowano ich w體czas zaledwie 50, nie wiedz眂, jak zostan przyj阾e. Najwi阠ej kartek wysy砤j Amerykanie. Liczba otrzymanych t drog 縴cze dodaje domowi presti縰, dlatego w ameryka駍kich domach eksponuje si kartki w widocznym miejscu mieszkania, zwykle przy kominku.

 

 

Cieszmy si i pod niebiosy
Wzno秏y razem mi砮 g硂sy
iewane s na chwa酬 narodzonego Chrystusa. Pierwszym ich autorem by podobno 秝. Franciszek. By硑 cz阺to 秔iewane na melodi ludow. Oryginalne polskie kol阣y zacz瓿y powstawa na prze硂mie XVI i XVII wieku. Maj posta ko硑sanki lub pastora砶i, w kt髍ej - obok narodzenia - g丑wnym motywem jest pok硂n pasterzy przy 砍骲ku Dzieci眛ka Jezus. Wsp髄ne 秔iewanie umacnia wi陑i, umila rodzinne spotkania, przynosi wiele rado禼i i ciep砤. Chodzenie po kol阣zie to zwyczaj obchodzenia dom體 przez kol阣nik體 ze 秔iewaniem kol阣 i pastora砮k, z przedstawieniami zwi眤anymi z ewangeliczn i ludow tradycj Bo縠go Narodzenia. Poprzebierani kol阣nicy, z gwiazd na kiju, wodzili ze sob r罂ne postacie - zale縩ie do regionu - koz, turonia, nied紈iedzia, bociana, koguta i 縰rawia.

 

 

Na i阾ego Miko砤ja
ucieszy si dzieci眛 zgraja,
bo ch硂paki i dziewcz阾a
wyczekuj na prezenta:
jedne b阣 mia硑 cacko,
縠 si sprawowa硑 gracko,
a za drugie dla zach阾y,
by nie by硑 wiercipi阾y.

 

i阾y, kt髍emu po秝i阠ony jest dzie 6 grudnia. Dzi kojarzymy go najcz甓ciej ze zwyczajem obdarowywania dzieci prezentami. Miko砤j przynosi tylko drobne podarki, przewa縩ie s硂dycze. Wk砤da je pod poduszki lub do bucik體 czy skarpet. W dawnej Polsce odwiedza domy w asy禼ie diab砤, prowadzonego na 砤馽uchu i dw骳h anio丑w. Grzecznym dzieciom Miko砤j wr阠za prezenty, niegrzeczne obdarowuje r髗g z ga潮zek brzozy. Musi ona wisie a do nast阷nych odwiedzin. Na wi阫sze prezenty trzeba poczeka do Wigilii i poszuka ich pod choink.

 

 

Jest w moim kraju zwyczaj,
痚 w dzie wigilijny
Przy wzej禼iu pierwszej gwiazdy
Wieczornej na niebie
Ludzie gniazda wsp髄nego 砤mi
Chleb biblijny
Najtkliwsze przekazuj眂 uczucia
W tym chlebie...


        Cyprian K. Norwid

 

Nazwa pochodzi z 砤ci駍kiego "oblatum", co oznacza dar ofiarny. Zwyczaj dzielenia si op砤tkiem wprowadzi Ko禼i蟪 na pami眛k ostatniej wieczerzy poprzedzaj眂ej pojmanie Chrystusa i opisanego w Ewangeliach faktu dzielenia si chlebem Jezusa z uczniami. Wywodzi si z czas體 wczesnochrze禼ija駍kich. Wtedy na znak braterstwa i pojednania dzielono si chlebem. Op砤tek w obecnej formie - z m眐i pszennej i wody - pojawi si w XIX w. Zgodnie z tradycj osoba, kt髍a prze砤mie si op砤tkiem z bliskimi w wigilijny wiecz髍, przez nast阷ny rok chroniona jest przed niedostatkiem i nie zabraknie jej chleba, by podzieli si z innymi. Dziel眂 si op砤tkiem sk砤damy sobie 縴czenia wszelkiego dobra, zapominamy o urazach, wybaczamy winy. Taki zwyczaj zachowa si ju tylko w Polsce.

 

 

Uroczysta msza odprawiana na zako馽zenie Wigilii o p蟪nocy. Znana by砤 ju w drugiej po硂wie V wieku. Nazw tej mszy tradycja polska wi笨e z tym, 縠 to pasterze byli pierwszymi, kt髍zy oddali pok硂n narodzonemu Dzieci眛ku. Dawniej na pasterk wyruszali wszyscy. W domu zostawa硑 tylko ma砮 dzieci i niedo酬縩i starcy. Wychodz眂 nie gaszono 秝iat砤, bo - jak m體iono - "Pan Jezus si narodzi, dzieci眛ko Bo縠, jasno舵 - i w domu niech b阣zie jasno舵". Ci, kt髍zy ruszali na pasterk - pieszo, konno, saniami lub wozem - starali si jak najszybciej dotrze do ko禼io砤. Pierwsi mieli zapewnione powodzenie we wszystkich pracach gospodarskich i dobre plony.

 

 

W dawnych wiekach istnia zwyczaj obdarowywania dzieci w wiecz髍 wigilijny s硂dyczami, orzechami i innymi owocami. W po硂wie XIX w. niemieccy mieszczanie zacz阬i ku uciesze dzieci wyk砤da pod choink prezenty - niespodzianki, kt髍e mia przynosi . Miko砤j.

 

Msze ku czci Naj秝i阾szej Maryi Panny, odprawiane w Ko禼iele Katolickim ju w XIII w. We mszy roratnej uczestniczy硑 przede wszystkim dzieci i ich matki. Najm硂dsi przynosili ze sob 秝iece albo specjalne lampki, przygotowane przez ojc體. Wnoszone do ko禼io砤 秝iat硂 interpretowano jako oczekiwanie ca砮go 秝iata na Zbawiciela.

 

Sianko k砤dzione jest na pami眛k stajenki betlejemskiej. W tradycji ludowej dawa硂 okazj do wr罂b: kto wyci眊n背 d硊gie 糳糱硂 mia gwarantowane powodzenie, kto za kr髏kie, ten nie m骻 liczy na 砤skawo舵 fortuny. 琩糱硂 zielone wr罂y硂 wielk mi硂舵, 矿硉e - staropanie駍two.

 

 

Ostatni dzie roku i wszystkie nocne, szale馽ze zabawy, maskarady i uczty nazywamy Sylwestrem. Pochodzenie tej nazwy t硊maczy legenda. Wed硊g proroctwa Sybilli w 1000-nym roku mia nast眕i koniec 秝iata, za spraw lataj眂ego potwora, ognistego smoka Lewiatana. Legenda g硂si砤, 縠 potw髍 ten, 秔i眂y w lochach Watykanu, uwi陑iony tam przez papie縜 Sylwestra I (pontyfikat w IV wieku), zakneblowany papiesk piecz阠i, zbudzi si w nocy z 999 na 1000 rok, skruszy Piecz赕 Rybaka, zerwie 砤馽uchy i ziej眂 ogniem spali niebo i ziemi. Kiedy wi阠 nasta rok 999, a kolejny papie przybra imi Sylwestra II, w Rzymie i ca砮j chrze禼ija駍kiej Europie zapanowa硂 wielkie przera縠nie. Zdesperowani ludzie kryli si domach, z p砤czem czynili pokut w oczekiwaniu na koniec 秝iata. Kiedy jednak nasta砤 p蟪noc i Lewiatan nie ukaza si na mo禼ie 秝. Anio砤, a Watykan, Rzym i inne miasta pozosta硑 nienaruszone, rozpacz i przera縠nie przemieni硑 si w szale馽z rado舵. T硊my Rzymian wyleg硑 na ulice i place, 秏iej眂 si, ta馽z眂 w blasku rozpalonych pochodni i ognisk, 禼iskaj眂 si i pij眂 wino. Za papie Sylwester II (tak jak p蠹niej wszyscy jego nast阷cy) udzieli b硂gos砤wie駍twa urbi et orbi - miastu i 秝iatu: na nowy rok, rozpoczynaj眂y si nowy wiek oraz na nowe tysi眂lecie.

 

 

Pierwsz zbudowa Franciszek z Asy縰, kt髍y na le秐ej polanie ustawi figury Marii, J髗efa, Dzieci眛ka i pasterzy. Towarzyszy硑 im 縴we zwierz阾a. Szopki, przedstawiaj眂e sceny z narodzin Chrystusa, stopniowo wzbogacano nowymi postaciami, potem wprowadzono ruchome figury. W Polsce pierwsze szopki pojawi硑 si pod koniec XIII w. wraz z zakonem franciszkan體 i szybko sta硑 si bardzo popularne. R罂ni硑 si wystrojem - jedne by硑 ubogie, stawiane na wz髍 stajenki, inne bogate. Te skromniejsze wykonywano z kilku deseczek i przykrywano s硂mianym daszkiem. Najbogatsze by硑 szopki krakowskie, kt髍e pojawi硑 si w XIX w. Co roku w Krakowie, na pocz眛ku grudnia, odbywa si konkurs szopek.

 

 

 

To dzie ko馽z眂y tradycyjne obchody Bo縠go Narodzenia. W tym dniu w ko禼io砤ch 秝i阠i si mirr, kadzid硂 i z硂to, a tak縠 kred. Upami阾nia to dary z硂縪ne ma砮mu Jezusowi przez M阣rc體 ze wschodu. Dawniej po powrocie z ko禼io砤 po秝i阠onym kadzid砮m okadza gospodarz dom i obej禼ie. Potem kto z domownik體 wypisywa kred na drzwiach inicja硑 trzech m阣rc體 oraz aktualn dat roczn: K + M + B 2007. Taki zapis mo縩a r罂nie interpretowa - niekiedy t硊maczy si go jako skr髏 wyraz體 砤ci駍kich tworz眂ych zdanie: "Niech Chrystus b硂gos砤wi temu domowi".

 

Bia硑 obrus na stole,
B硑szczy srebro lichtarzy.
P硂n oczy mych bliskich,
Czuj ciep硂 ich twarzy.

Pierwsza gwiazdka na niebie,
Czas op砤tek podzieli:
- dobre s硂wo dla wszystkich
w wielkim 秝iata ko禼iele.

Na choince l秐i bombki,
Lasem pachnie jode砶a.
Jak migocz w ga潮zkach
Kolorowe 秝iate砶a!

Dzie przedziwny, jedyny,
Uroczysty i 秝i阾y.
I co 禼iska za serce,
Gdy 秔iewamy kol阣y...


        Wojciech Pr骳hniewicz "Wigilia"

 

 

Nazwa "wigilia" pochodzi od 砤ci駍kiego s硂wa "vigiliare", oznaczaj眂ego czuwanie. Do uroczystej wieczerzy zasiadamy, kiedy na niebie pojawi si pierwsza gwiazda. Kto na niebie j ujrzy, powinien szybko wypowiedzie swoje 縴czenia. Ta gwiazda ma magiczn moc ich spe硁iania.
Wigilijny st蟪 nakryty jest 秐ie縩obia硑m obrusem. Zgodnie z prastarym polskim zwyczajem na stole stoi dodatkowy talerz. To nakrycie jest przeznaczone dla niespodziewanego, zb潮kanego go禼ia. Kiedy wierzono, 縠 jest to miejsce dla dusz os骲 zmar硑ch, kt髍e odwiedzaj swych bliskich w wigilijn noc. Jest te wyrazem pami阠i o bliskich, kt髍zy nie mog sp阣zi 秝i眛 z rodzin.

 

 

W wigilijny wiecz髍 zwierz阾a te dostaj specjalny, barwiony op砤tek. O p蟪nocy m體i ludzkim g硂sem - za to, 縠 by硑 przy narodzinach Jezusa..
Najwi阠ej m骻砨y powiedzie pies, bo on wed硊g wierze ludowych widzi duchy tych, co maj umrze i duszyczki tych, kt髍zy maj si dopiero urodzi. Psu jednak op砤tka dawa nie wolno. Zabronione jest r體nie pods硊chiwanie zwierz眛.

 

 

Weso硑ch i眛!
Bez zmartwie,
z barszczem, z grzybami, z karpiem,
z go禼iem, co niesie szcz甓cie!
Czeka na przecie miejsce.

Weso硑ch i眛!
A w i阾a
niech si snuje kol阣a.
I ga潮zki 秝ierkowe
niech Wam pachn na zdrowie.
Weso硑ch i眛!


        W硂dzimierz Melzacki "Weso硑ch i眛!"

 

 

Bibliografia:
Czech Beata "Kim by i阾y Miko砤j?". Poznaj sw骿 kraj 1995 nr 12 s. 11
Ginter Agnieszka "Jakie tradycje bo縪narodzeniowe piel阦nujemy w naszych domach?". Inspiracje Polonistyczne 1997 nr 8 s. 17-21
Hry-Ku秏ierek Renata, iwa Zuzanna "Encyklopedia tradycji polskich". Pozna, Podsiedlik-Raniowski i Sp蟪ka 2000
Jankes Anna "Jak Sylwester wita Nowy Rok: staropolskie zwyczaje". P硂myczek 2000 nr 12 s. 19
Kopali駍ki W砤dys砤w "S硂wnik mit體 i tradycji kultury". Warszawa, Pa駍twowy Instytut Wydawniczy 1998
"Na akademii i szkolnym apelu: wyb髍 wierszy i piosenek" /wyb髍 Barbara Mida i Ewa Pobratyn. Cz甓 2. Kielce, Agencja Wydawnicza "Puch" 1993
Przybysz Ewa "i阾a wzrusze i rado禼i". Poradnik domowy 1999 nr 2 s. 4-6 http://www.restauratorzylubelscy.pl/?mod=legends&do=read&legendId=6

 



wersja spakowana w formacie Microsoft Word (1877 KB)

dzia: Kr髏kie gazetki na d硊gie przerwy