Dorota Mączka, Katarzyna Szczubińska

Przygotowanie uczniów klas maturalnych do egzaminu dojrzałości z języka polskiego wymaga aktywnego i systematycznego powtarzania materiału literackiego. Aby zmobilizować młodzież do właściwych działań i pokonać jej niechęć do czytania lektur szkolnych, można przeprowadzić konkurs Z LEKTURAMI ZA PAN BRAT. Zakres materiału do konkursu obejmuje treści nauczania od starożytności do literatury II wojny światowej.

Konkurs ma charakter dwuetapowy. Może być realizowany w odrębnych terminach. W zmaganiach udział biorą reprezentacje wszystkich klas maturalnych danej szkoły. Każda klasa typuje trzyosobową reprezentację.

W I etapie kapitanowie zespołów przy zadaniach losują nazwę epoki literackiej; zespoły wybierają pytania, w zależności od stopnia trudności, za 1, 2 lub 3 punkty. Pytania dotyczą ustalenia utworu, z którego pochodzi cytat, charakterystyki bohatera literackiego oraz teorii i historii literatury.

Do II etapu przechodzą trzy zespoły, które uzyskały największą liczbę punktów. Rywalizujące drużyny mają za zadanie:

• wskazać autorów i tytuły dzieł, z których pochodzą cytaty;
• uporządkować w kolejności chronologicznej 10 tytułów utworów literackich;
• podać imiona i nazwiska autorów tomików poetyckich;
• skojarzyć nazwy gatunków literackich z tytułami dzieł;
• podać autora słów do utworu muzycznego;
• przypisać cytowane wypowiedzi bohaterkom literackim;
• podać autora maksymy, złotej myśli, znanego cytatu;
• uporządkować w kolejności chronologicznej nazwiska laureatów Literackiej Nagrody Nobla.

Zespół, który otrzyma największą liczbę punktów, zostaje nagrodzony tytułem Mistrza Lektur Szkolnych oraz dyplomami i wyróżnieniami w postaci oceny z języka polskiego.

Przypadku remisu przewidziana dogrywka - zespoły odpowiadają na losowo wybrane pozostałe pytania.

Materiał konkursowy można wykorzystać w całości (wszystkie etapy i wszystkie zadania) lub we fragmentach.

Wykorzystane materiały:

• Granosik J. "Bohaterowie lektur", Poradnik Bibliotekarza 1997, nr 7-8, s. 43-45
• Markiewicz H., Romanowski A. "Skrzydlate słowa", Warszawa 1990.
• Paszowski M., Szymański T. "Czy znasz ten cytat, czy znasz tę postać?", Biblioteka w Szkole 1999, nr 5, s. 16-19
• Podręczniki do szkół średnich.
• Piosenki:
  • Demarczyk E. "Karuzela z Madonnami".
  • Grechuta M. "Będziesz moją panią",
    • "Dni, których nie znamy",
    • "Niepewność",
    • "Ocalić od zapomnienia".
  • Maanam "Nic dwa razy".
  • Metro The Musical "Wieża Babel".
  • Stare Dobre Małżeństwo "Jak",
  • "Jest już za późno, nie jest za późno",
  • "Kim właściwie była ta piękna pani?",
  • "Nie brookliński most",
  • "Opadły mgły, wstaje nowy dzień".

Nic nie stoi na przeszkodzie, by materiał do konkursu był modyfikowany czy wzbogacany o nowe elementy.

SCENARIUSZ

Nauczyciel wybiera dwóch uczniów do roli Prowadzących. Ci informują o regulaminie konkursu, czytają polecenia, nagradzają zespoły odpowiednią ilością punktów. Zespoły siadają przy osobnych stolikach.

ETAP I

Konkurs otwiera wykonanie utworu "Jest już za późno, nie jest za późno" z repertuaru Starego Dobrego Małżeństwa.

Po wysłuchaniu utworu Prowadzący witają zgromadzonych: jury, reprezentacje klas maturalnych oraz publiczność. Drużyny wybierają kapitanów. Ci przy każdym zadaniu losują nazwę epoki literackiej, z którą związane jest pytanie dla zespołu. Zespoły za każdym razem wybierają stopień trudności zadania - za 1, 2 lub 3 punkty. Zadania ocenia jury, przyznaje punkty, a Prowadzący nagradzają drużyny właściwą ilością cukierków (punktów). Czas na odpowiedź każdorazowo wynosi 2 minuty.

Zadanie 1:Czy znasz ten cytat? polega na wskazaniu autora i tytułu dzieła. Zadanie kończy wykonanie utworu "Jak" z repertuaru SDM.

Zadanie 2: O kim mowa? polega na podaniu bohatera, o którym mówi cytowany fragment. Zadanie kończy odtworzenie piosenki "Nie brookliński most" z repertuaru SDM

Zadanie 3: Kto to powiedział? polega na podaniu bohatera, który wypowiedział odczytane przez Prowadzących słowa. Zadanie zamyka odtworzenie piosenki "Opadły mgły, wstaje nowy dzień" z repertuary SDM.

Zadanie 4: Sprawdź swoje wiadomości polega na udzieleniu informacji z zakresu historii i teorii literatury.

Prowadzący podsumowują etap I, liczą zgromadzoną przez każdy zespół liczbę cukierków. Wyniki zapisują na tablicy. Do etapu II przechodzą zespoły z największą liczbą punktów. Zwycięzcom Prowadzący dedykują utwór "Kim właściwie była ta piękna pani?" z repertuaru SDM.

ETAP II

Konkurs otwiera wykonanie piosenki "Ocalić od zapomnienia" z repertuaru M. Grechuty.

Prowadzący witają jury, trzy zespoły biorące udział w konkursie oraz publiczność. Podobnie jak w I etapie cukierki symbolizują punkty, które otrzymują od Prowadzących drużyny.

Każde zadanie ocenia jury, które decyduje o ilości punktów. Czas na odpowiedź to 3 minuty. Każdorazowo zespoły otrzymują zestaw zadań i odpowiedzi zapisują na kartkach.

Przy zadaniu 1: Podaj tytuł i autora następującego fragmentu Prowadzące czytają teksty dwukrotnie. Każda właściwa odpowiedź to 1 pkt (razem 3 pkt.).

Przy zadaniu 2: Uporządkuj w kolejności chronologicznej (numerując) 10 tytułów utworów literackich punktowane są odpowiedzi w całości poprawne (3 pkt.). Podczas wykonywania zadania wykonana zostaje piosenka "Będziesz moją panią" z repertuary M. Grechuty.

Za zadanie 3: Podaj imiona i nazwiska autorów następujących tomików poetyckich zespoły otrzymują maksymalnie 5 pkt. (punkt za każdą odpowiedź). W trakcie zadania zostaje wykonana piosenka "Dni, których nie znamy" z repertuaru M. Grechuty.

Za zadanie 4: Skojarz nazwy gatunków z tytułami dzieł (rozwiązane w całościpoprawnie) zespoły otrzymują 2 pkt.

Zadanie 5: Kto jest autorem słów do następujących utworów muzycznych? polega na wylosowaniu przez zespoły piosenki A, B lub C, jej wysłuchaniu i odgadnięciu autora tekstu. Zespoły otrzymują za prawidłową odpowiedź  2 pkt.

Przy zadaniu 6: Przypisz poszczególne cytaty bohaterkom literackim Prowadzący czytają cztery fragmenty dwukrotnie. Zespoły za każdą poprawną odpowiedź otrzymują 1 pkt (w sumie 4 pkt.).

Przy zadaniu 7: Podaj, kto jest autorem każdego z poniższych zdań drużyny trzykrotnie losują kwestię od A do J. Za każdą poprawną odpowiedź uzyskują 1 pkt (razem 3 pkt.).

Za zadanie 8: Uporządkuj w kolejności chronologicznej (numerując) imiona i nazwiska laureatów Literackiej Nagrody Nobla (w całości wykonane poprawnie) zespoły otrzymują 2 pkt.

Prowadzący podsumowują etap II, liczą zgromadzoną przez każdy zespół ilość cukierków. Wyniki zapisują na tablicy. Uczniowie zespołu, który zebrał największą liczbę punktów, otrzymują tytuły Mistrza Lektur Szkolnych, dyplomy i wyróżnienia w postaci oceny z języka polskiego.

Konkurs kończy wykonanie piosenki "Wieża Babel" z repertuaru Metro The Musical.

ZADANIA DO KONKURSU

ETAP I

Przy każdym zadaniu zespoły losują epokę literacką i podejmują decyzję, za ile punktów chcą otrzymać pytanie, w zależności od stopnia trudności - za 1, 2 lub 3 pkt.

Zadanie nr 1: Czy znasz ten cytat?

ANTYK

1. "Ach, siostro moja, pomyśl, jak nam ojciec
   Zginął zhańbiony i wstydem okryty." 1 pkt
2. "Rzecz to piękna, gdy krocząc w pierwszym szeregu,
   Ginie człowiek odważny, walcząc w obronie ojczyzny." 2 pkt.
3. "Hefajstos rzucił na ogień hartowną miedź oraz cynę,
   Złoto kosztowne i srebro, a potem prędko pochwycił
   Ciężkie kowadło." 3 pkt.

ŚREDNIOWIECZE

1. "Usłysz głosy, napełń myśli człowiecze." 1 pkt
2. "Panny na to się trzymajcie,
   Małe kęsy przed się krajcie." 2 pkt.
3. "Chytrze bydlą z pany kmiecie
   Wiele się w jich siercu plecie.
   Gdy dzień panu robić mają,
   Częstokroć odpoczywają." 3 pkt.

RENESANS

1. "Gościu, siądż pod mym liściem,
   a odpocznij sobie." 1 pkt
2. "Już południe a my jeszcze żniemy.
   Czy tego chce starosta, że tu pomdlejemy." 2 pkt.
3. "Pokój - szczęśliwość, ale bojowanie
   Byt nasz podniebny. On srogi ciemności
   Hetman i świata łakome marności
   nasze pilno czynią zepsowanie." 3 pkt.

BAROK

1. "Leżysz zabity i jam też zabity,
   Ty - strzałą śmierci, ja - strzałą miłości." 1 pkt
2. "Godzina za godziną niepojęcie chodzi:
   Był przodek, byłeś ty sam, potomek się rodzi." 2 pkt.
3. "Ciebie proszę, abyś to, co ku twej wdzięce
   W tym królestwie śmiertelne chcą wspominać ręce,
   Szczęścić raczył." 3 pkt.

OŚWIECENIE

1. "Szanujmy mądrych, przykładnych, chwalebnych,
   Śmiejmy się z głupich, choć i przewielebnych." 1 pkt
2. "Już miesiąc zeszedł, psy się uśpiły
   I coś tam klaszcze za borem.
   Pewnie mnie czeka mój Filon miły
   Pod umówionym jaworem." 2 pkt.
3. "Te są wstrzemiężliwości zaszczyty, pobudki,
   Te są "Bądż zdrów!" " Gdzie idziesz?" "Napiję się wódki." 3 pkt.

ROMANTYZM

1. "Martwe znasz prawdy, nieznane dla ludu,
   Widzisz świat w proszku, w każdej gwiazd iskierce.
   Nie znasz prawd żywych, nie obaczysz cudu!
   Miej serce i patrzaj w serce!" 1 pkt
2. "Znam dobrze mężczyzn, ten ród krokodyli." 2 pkt.
3. "Zgrzybiali, robaczywi, pełni napoju i jadła, ustąpcie młodym, zgłodniałym i silnym." 3 pkt.

POZYTYWIZM

1. "Kończ... waść!... wstydu oszczędź!" 1 pkt
2. "Szukajcie prawdy jasnego płomienia,
   Szukajcie nowych, nieodkrytych dróg..." 2 pkt.
3. "Romantycy muszą wyginąć, to darmo, dzisiejszy świat nie dla nich..." 3 pkt.

MŁODA POLSKA

1. "Miałeś, chamie, złoty róg,
   miałeś, chamie, czapkę z piór:
   czapkę wicher niesie..." 1 pkt
2. "...Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus! - Na wieki wieków, moja Agato, a dokąd to wędrujecie, co? - We świat, do ludzi, dobrodzieju kochany..." 2 pkt.
3. "Trąba dziwny dźwięk rozsieje,
   ogień skrzepnie, blask ściemnieje,
   w proch powrócą światów dzieje." 3 pkt.

DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE

1. "Dlatego, panowie, że Słowacki wielkim poetą był!" 1 pkt
2. "Duszno było od malin, któreś, szepcząc, rwała,
   A szept nasz tylko wówczas nacichał w ich woni,
   Gdym wargami wygarniał z podanej mi dłoni
   Owoce, przepojone wonią twego ciała." 2 pkt.
3. "... zawiośniało - latopędzi przez jesienność białośnieże.
   KINEMATOGRAF KINEMATOGRAF KINEMATOGRAF..." 3 pkt.

LITERATURA PO 1939 ROKU

1. "W Niemczech, można powiedzieć, ludzie umieją coś zrobić - z niczego..." 1 pkt
2. "Umrzeć przyjdzie, gdy się kochało wielkie sprawy głupią miłością." 2 pkt.
3. "A którzy czekali błyskawic i gromów,
   Są zawiedzeni.
   A którzy czekali znaków i archanielskich trąb,
   Nie wierzą, że staje się już.
   Dopóki słońce i księżyc są w górze
   Dopóki trzmiel nawiedza różę,
   Dopóki dzieci różowe się rodzą,
   Nikt nie wierzy, że staje się już." 3 pkt

Zadanie nr 2: O kim mowa?

ANTYK

1. "Oto jest sprawczyni przestępstwa!
   tęśmy schwytali grzebiącą." 1 pkt
2. "Skoczył (...) a gniew przepełniał mu serce
   Nieposkromiony i dziki. Pierś swoją tarczą osłonił." 2 pkt.
3. "... nie czuł się szczęśliwy. Rówieśnicy nazywali go podrzutkiem, a nikt nie chciał wyjawić tajemnicy jego pochodzenia. Pojechał zatem do Delf do wyroczni." 3 pkt.

ŚREDNIOWIECZE

1. "Twego dziela Krzciciela (...)
   Usłysz głosy, napełń myśli człowiecze." 1 pkt
2. "... tak wezwany,
   Mędrzec wielki, mistrz wybrany,
   Prosił Boga o to prawie,
   By użrzał śmierć..." 2 pkt.
3. "Tu pod wschodem leżał
   Każdy nań pomyje lał, złą wodę lał.
   A leżał tu sześćnaćcie lat..." 3 pkt.

RENESANS

1. "... moja wdzieczna, gdzieś mi się podziała?
   W którą stronę, w którąś się krainę udała?" 1 pkt
2. "Mało śpiewa, wszystko dzwoni?
   Msza nie była jako łoni." 2 pkt.
3. "... prawieś mi się sianem wykręciła!
   Ta nahajka mocno się na twój grzbiet groziła." 3 pkt.

BAROK

1. "Tyś na twarz suknem żałobnym nakryty,
   (...) Ty masz związane ręce..." 1 pkt
2. "Obróci się (...) czołem na swe szyki,
   Gdzie widząc zgromadzone wszystkie pułkowniki
   I rotmistrze, i wielka część narodów obu
   Żywej młodzi..." 2 pkt.
3. "Twe oczy, skąd Kupido na wsze ziemskie kraje,
   Córo możnego króla, harde prawa daje." 3 pkt.

OŚWIECENIE

1. "Mówiąc właśnie te słowa: " ...i odpuść nam winy,
   Jako my odpuszczamy", biła bez litości.
   Uchowaj, Panie Boże, takiej pobożności!" 1 pkt
2. "Pięknież to, gdy na tronie sędziwość się mieści;
   Tyś nań wstąpił mając lat tylko trzydzieści..." 2 pkt.
3. "Dziwić się nie należy, jeżeli (...)
   Nie rozumie po polsku, nie jej to jest wina,
   Ale tych raczej, co jej dali wychowanie." 3 pkt.

ROMANTYZM

1. Wypowiada słynny monolog: "Być albo nie być - oto jest pytanie." 1 pkt
2. Jest to tajemnicza, niezwykłej urody, dziewczyna znad jeziora, która nie wierzy w stałość uczuć mężczyzn i w trwałość ich deklaracji miłosnych. Za zdradę karze bardzo surowo. 2 pkt.
3. Bohater powieści poetyckiej. Po utracie i pomszczeniu swej kochanki na zawsze skrywa się przed światem w klasztorze. 3 pkt.

POZYTYWIZM

1. "Był to zawsze człowiek czynu, który, co mu przyszło do głowy czy serca, wykonywał natychmiast. Postanowił wejść do uniwersytetu i wszedł, postanowił zrobić majątek i zrobił. Więc jeżeli wymyślił jakieś głupstwo, to także się nie cofnie i zrobi głupstwo kapitalnie. Taki ma charakter" 1 pkt
2. Postać z Trylogii Sienkiewicza. Chorąży orszański, mężczyzna przystojny, waleczny i zawadiacki żołnierz. 2 pkt.
3. Młody pisarz gminny, tchórz, intrygant, kobieciarz. Doprowadził do tragedii rodzinnej i nie został za to ukarany. 3 pkt.

MŁODA POLSKA

1. Pierwowzorem tej postaci był Włodzimierz Tetmajer (1861-1923), malarz, poeta i prozaik, który ożenił się z wiejską dziewczyną, Hanusią Mikołajczykówną. 1 pkt
2. "Nie wiedział tylko, kto płacze... Czy Joasia? - Czy grobowe lochy kopalni płaczą? Czy sosna rozdarta?" 2 pkt.
3. "Przez dwie noce już czuwał i trzeci dzień wciąż szedł przy wozie. Buty mu się w rzadkim błocie rozciapały tak misternie, że przyszwy szły swoim porządkiem, podeszwy swoim porządkiem, a bose stopy w zupełnym odosobnieniu. Bardzo przemókł i przeziąbł do szpiku kości (...) Chodził teraz w przepoconej sukmanie, żarł chciwie razowiec ze szperką i żłopał gorzałkę..." 3 pkt.

DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE

1. Małżeństwo z Jagną staje się dla niego źródłem wstydu, upokorzeń i przyczyną tragedii rodzinnej. 1 pkt
2. Mistrz szewski w wyniku zbiegu okoliczności wyniesiony do najwyższych godności w państwie. 2 pkt.
3. Bohaterka powieści odbywa fantastyczny lot na miotle. Obejmuje rolę gospodyni na Balu Pełni Księżyca. 3 pkt.

LITERATURA PO 1939 ROKU

1. " Mam dwadzieścia cztery lata
   ocalałem
   prowadzony na rzeź..." 1 pkt
2. "Nas nauczono. Nie ma litości (...)
   Nas nauczono. Nie ma sumienia (...)
   Nas nauczono. Nie ma miłości (...)
   Nas nauczono. Trzeba zapomnieć,
   żeby nie umrzeć rojąc to wszystko." 2 pkt.
3. Były komunista, odwrócił się od partii. Został aresztowany, oskarżony o szpiegostwo, z dziesięcioletnim wyrokiem znalazł się w Jercewie. By ocalić w sobie resztki człowieczeństwa, zdecydował się na ciągłe samookaleczanie. Ocalił odrobinę wolności - wybrał czas i sposób śmierci. 3 pkt.

Zadanie nr 3: Kto to powiedział?

ANTYK

1. "Pamiętaj, synu, żebyś zawsze latał środkiem, między morzem, a niebem." 1 pkt
2. "Synu Peleusa, już dłużej nie będę przed tobą uciekał,
   Chociaż obiegłem gród wielki boskiego Pryjama trzykrotnie." 2 pkt.
3. "O kraju Teb, ojczysty grodzie!
   I wy, bogowie w naszym narodzie!
   Już mnie prowadzą, już bez zwłoki
   Popatrz, senacie Teb wysoki." 3 pkt.

ŚREDNIOWIECZE

1. "Synku miły i wybrany,
   Rozdziel z matką swoje rany;
   A wszakom cię, Synku miły,
   W swem sercu nosiła,
   A takież tobie wiernie służyła." 1 pkt
2. "Poganinie, synu niewolnika, jak ty się ośmieliłeś dotknąć mnie, słusznie albo nie? Kto o tym usłyszy, będzie cię miał za szaleńca! Oto pękł mój róg, złoto i kryształy odpadły!" 2 pkt.
3. "Tu oczyść serce podłością zatrute,
   Tu zabij w sobie wszelki strach znikomy.
   Do miejsc my przyszli, gdzie czynią pokutę..." 3 pkt.

RENESANS

1. "O nierządne królestwo i zginienia bliskie,
   Gdzie ani prawa ważą, ani sprawiedliwość
   Ma miejsca, ale wszystko złotem kupić trzeba!" 1 pkt
2. "Jeszczem ci się dziś nie kładł, co za długie spanie?" 2 pkt.
3. "Mógłżeby cały ocean
   Te krwawe ślady spłukać z mojej ręki?
   Nie, nigdy! Raczej by ta moja ręka
   Zdołała wszystkich mórz wody zrumienić
   I ich zieloność w purpurę zamienić." 3 pkt.

BAROK

1. "... starać się o to trzeba, żeby żadnej białej głowy krewnej dziecinnej nie trzymać przy sobie, i owszem, zaraz to z domu posażyć; a u nas tego pełno było i to nas też zdradziło." 1 pkt
2. "Ani mnie ust natura formowała z miodu,
   Ani też tam oracyj trzeba i wywodu,
   Gdzie Bóg, Ojczyzna i Pan swoje składy święte
   W archiwie piersi waszych chowają zamknięte." 2 pkt.
3. "Dobosz, obudź ich mości do wałów
   Niechaj każdy przy swoim zbrojno stawa koszu;
   Nie mijajże żadnego namiotu doboszu." 3 pkt.

OŚWIECENIE

1. "Jam tu przed dobrą stanął godziną,
   Długo na ciebie klaskałem.
   Gdyś nadchodziła, między chrościną
   Naumyślnie się schowałem." 1 pkt
2. "Polska nigdy się z nikim łączyć nie powinna;
   Niech cicho siedzi, ale niech nie będzie czynna;
   A jeżeli koniecznie o przymierze chodzi,
   Niech się z dalekim łączy, co jej nie zaszkodzi." 2 pkt.
3. "Zapomniałem z gruntu oracji mojej, słysząc tak niespodziewane słowa. Ja, który prostaków i dzikich uczuć rozumu chciałem, od nich samych osądzony za dzikiego i oddany na naukę..." 3 pkt.

ROMANTYZM

1. "Ja i ojczyzna to jedno.
   Nazywam się Milijon - bo za milijony
   Kocham i cierpię katusze." 1 pkt
2. "Ludy! Winkelried ożył!
   Polska Winkelriedem narodów!
   Poświęci się, choć padnie jak dawniej! jak nieraz!" 2 pkt.
3. "I wtedy mógłbym rzec: trwaj chwilo,
   chwilo, jesteś piękną!
   Czyny dni moich czas przesilą,
   U wrót wieczności klękną." 3 pkt.

POZYTYWIZM

1. "Gdzie ojca nie ma, tam, Pismo mówi: wuja słuchać będziesz!" 1 pkt
2. "Między nami nic nie było!
   Żadnych zwierzeń, wyznań żadnych,
   Nic nas z sobą nie łączyło,
   Prócz wiosennych marzeń zdradnych." 2 pkt.
3. Słowa wyjęte z artykułu prasowego: "My jesteśmy młodzi, nieliczni, nie rządzący się widokami materialnych korzyści (...) Wy jesteście starzy, liczni, krępowani między sobą tysiącem niewidzialnych nici." 3 pkt.

MŁODA POLSKA

1. "Na to mamy cztery ściany i sufit, aby brudy swoje prać w domu i aby nikt o nich nie wiedział." 1 pkt
2. "Cóż więc jest? Co zostało nam, co wszystko wiemy,
   Dla których żadna z dawnych wiar już nie wystarcza?
   Jakaż jest przeciw włóczni złego twoja tarcza
   Człowiecze z końca wieku?... Głowę zwiesił niemy." 2 pkt.
3. "Wszystko polega na tym, żeby człowiek był w pogotowiu. Ja nie byłem; nie byłem - wtedy. Nie chcę się usprawiedliwiać, ale tak bym chciał się wytłumaczyć, tak bym chciał, żeby ktoś zrozumiał, ktokolwiek, choćby tylko jeden człowiek! (...) Co za sposobność przepadła! Mój Boże, co za sposobność." 3 pkt.

DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE

1. "Miasto. Masa. Maszyna." 1 pkt
2. "Ale ja nie jestem winny (...) Jak może być człowiek w ogóle winny? (...) Jestem wdzięczny za to, że dano mi na tę drogę tych półniemych, nic nie rozumiejących i że mnie samemu pozostawiono, abym powiedział sobie, co nieuchronne." 2 pkt.
3. "Idę młody, genialny, trzymam ręce w kieszeniach,
   stawiam kroki milowe, zamaszyste jak świat." 3 pkt.

LITERATURA PO 1939 ROKU

1. "Uwaga! Uwaga! Przeszedł! Koma trzy!" 1 pkt
2. "Ci tam z zewnątrz myślą, że to jest potworne, ale przecież nie jest tak źle, skoro i orkiestra, i boks, i trawniczki, i koce na łóżkach... Oszukańcza jest porcja chleba, do której trzeba dokładać, aby żyć. Oszukańczy jest czas pracy, przy którym nie wolno mówić, siadać, odpoczywać. Oszukańcza jest każda szufla ziemi, którą niepełną rzucamy na wał rowu." 2 pkt.
3. "Są w ojczyźnie rachunki krzywd,
   obca dłoń ich też nie przekreśli,
   ale krwi nie odmówi nikt." 3 pkt.

Zadanie nr 4: Sprawdź swoje wiadomości.

ANTYK

1. Podaj znaczenie następującego związku frazeologicznego: "hiobowa wieść". 1 pkt
2. Wyjaśnij termin "strofa saficka". 2 pkt.
3. Wiekiem epigramatu określa się następujący okres w dziejach... 3 pkt.

ŚREDNIOWIECZE

1. Wyjaśnij pojęcie "hagiografia". 1 pkt
2. Motyw mater dolorosa wiąże się z następującym utworem literackim... 2 pkt.
3. Deesis to... 3 pkt.

RENESANS

1. Wyjaśnij pojęcie "sonet". 1 pkt
2. Motyw tonącego okrętu występuje w... 2 pkt.
3. Czy M. Reja można określić mianem "poety doctusa"? 3 pkt.

BAROK

1. Wyjaśnij pojęcie "koncept". 1 pkt
2. Który z poetów barokowych nawiązuje do biblijnej Księgi Koheleta? 2 pkt.
3. Podaj przedstawicieli klasycyzmu francuskiego. 3 pkt.

OŚWIECENIE

1. Polski teatr narodowy powstał w roku... 1 pkt
2. Z jakim nurtem literatury oświecenia kojarzą Ci się Puławy? 2 pkt.
3. Mianem "kochanka Justyny" nazywano... 3 pkt.

ROMANTYZM

1. Wyjaśnij termin "werteryzm". 1 pkt
2. Co oznacza wyrażenie "mesjanizm polski" i z jakim utworem jest związane? 2 pkt.
3. Wymień tytuły utworów, w których występuje motyw tęsknoty. 3 pkt.

POZYTYWIZM

1. Kto i w jakiej polskiej powieści wprowadził "technikę luster" w ukazywaniu świata przedstawionego? 1 pkt
2. Na czym miała polegać "praca organiczna" i "praca u podstaw"? 2 pkt.
3. Podaj cechy charakterystyczne "naturalizmu". 3 pkt.

MŁODA POLSKA

1. Wymień inne nazwy tej epoki. 1 pkt
2. Wymień pięć "osób dramatu" pojawiających się w "Weselu" St. Wyspiańskiego. 2 pkt.
3. Co to jest "impresjonizm"? Wymień dwóch polskich malarzy impresjonistów. 3 pkt.

DWUDZIESTOLECIE MIĄDZYWOJENNE

1. Kto był prekursorem teatru absurdu? 1 pkt
2. Na czym polega według W. Gombrowicza "upupienie"? 2 pkt.
3. Wyjaśnij termin St. I. Witkiewicza "czysta forma". 3 pkt.

LITERATURA PO 1939 ROKU

1. Wyjaśnij określenie "pokolenie Kolumbów". 1 pkt
2. Co oznacza pojęcie "człowiek zlagrowany"? 2 pkt.
3. Wymień trzy przykłady dokumentów paraliterackich powstałych po II wojnie światowej. 3 pkt.

ETAP II

Każdorazowo zespoły otrzymują zestaw zadań i odpowiedzi zapisują na kartkach. Przy każdym zadaniu liczba punktów jest inna - zgodna ze scenariuszem.

Zadanie nr 1: Podaj tytuł i autora następującego fragmentu.

1. "Nie masz, i po raz drugi nie masz wątpliwości,
   Żeby cnota miała być kiedy bez zazdrości.
   Jako cień niedostępny ciała naszladuje,
   Tak za cnotą w też tropy zazdrość postępuje."
2. "O czymże Polska myśli i we dnie, i w nocy?
   Żeby sześć zaprzęgano koni do karocy;
   Żeby srebrem pachołków od głowy do stopy,
   Sługi odziać koralem, burkatelą stropy."
3. "Pokój szczęśliwość. Ale bojowanie
   Byt nasz podniebny. On srogi ciemności
   Hetman i świata łakome marności
   O nasze pilno czynią zepsowanie."

Zadanie nr 2: Uporządkuj w kolejności chronologicznej (numerując) dziesięć tytułów utworów literackich.

IV cz. Dziadów

Lalka

Ferdydurke

Pieśń legionów J. Wybickiego

Lament świętokrzyski

III cz. Dziadów

Chłopi

Przedwiośnie

Kordian

Rozmowy z katem

Zadanie nr 3: Podaj imiona i nazwiska autorów następujących tomików poetyckich.

1. Nad głębiami
2. Krzak dzikiej róży
3. Sny o potędze
4. Raport z oblężonego Miasta
5. Ocalenie

Zadanie nr 4: Skojarz nazwy gatunków z tytułami dzieł.

1. hymn 1. Kowal
2. sonet 2. Smutno mi Boże
3. ballada 3. Skąpiec
4. komedia 4. Beniowski
5. poemat dygresyjny      5. Lilie

Zadanie nr 5: Kto jest autorem słów do następujących utworów muzycznych?

1. Maanam Nic dwa razy
2. M. Grechuta Niepewność
3. E. Demarczyk Karuzela z Madonnami

Zadanie nr 6: Przypisz poszczególne cytaty bohaterkom literackim.

1. "A, nie lubię - rzekła z grymasem - nie lubię! Młody starzec, zblazowany i pewnie nie wysportowany! Nie cierpię sztuczności. Ależ profesorze, niechże Pan porówna z nim moją Zutę - szczera, swobodna, naturalna - oto, do czego doprowadzają wasze anachroniczne metody."
2. "Przyszłam na chwilę,
   gdzie ta chata rozśpiewana (...)
   i będę sobie wyobrażać pana
   z daleka,
   a jak będę zakochana,
   przyszlę panu list i klucz."
3. "Ach pamiętam!... Rzeczywiście tak mi się wówczas zdawało... Dziś jednak, kiedym go poznała trochę lepiej, widzę, że nie należy do tej kategorii ludzi, których można się lękać. Uwielbia mię po cichu, to prawda; ależ tak samo będzie mnie uwielbiał nawet wówczas, gdybym wyszła... Wielbicielom tego (...) gatunku wystarczy spojrzenie, uścisk ręki..."
4. "Daj się namówić czułym wyrazem,
   Porzuć wzdychania i żale,
   Do mnie tu, do mnie, tu będziem razem
   Po wodnym pląsać krysztale."

Zadanie nr 7: Podaj, kto jest autorem każdego z poniższych zdań.

1. "Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce."
2. "Przez ciebie płynie strumień piękności, ale ty nie jesteś pięknością."
3. "Wzniosłem pomnik trwalszy niż ze spiżu."      
4. "Myślę, więc jestem."
5. "Miej serce i patrzaj w serce."
6. "Ideał sięgnął bruku."
7. "Człowiek jest trzcin, najwątlejszą w przyrodzie, ale trzciną myślącą."
8. "Tyś niewolnik, jedyna broń niewolników - podstępy."
9. "A jeśli komu droga otwarta do nieba,
   tym co służą ojczyźnie..."
10. "Chodzi mi o to, aby język giętki
    Powiedział wszystko, co pomyśli głowa."

Zadanie nr 8: Uporządkuj w kolejności chronologicznej (numerując) imiona i nazwiska laureatów Literackiej Nagrody Nobla.

1. Czesław Miłosz
2. Henryk Sienkiewicz
3. Władysław Stanisław Reymont
4. Wisława Szymborska

ODPOWIEDZI DO KONKURSU

ETAP I

Zadanie nr 1

ANTYK

1. Sofokles Antygona
2. Tyrtajos Rzecz to piękna
3. Homer Iliada

ŚREDNIOWIECZE

1. Bogurodzica
2. Słota O zachowaniu się przy stole
3. Satyra na leniwych chłopów

RENESANS

1. J. Kochanowski Na lipę
2. Sz. Szymonowic Żeńcy
3. M. Sęp Szarzyński O wojnie naszej...

BAROK

1. J. A. Morsztyn Do trupa
2. D. Naborowski Krótkość żywota
3. W. Potocki Transakcja wojny chocimskiej

OŚWIECENIE

1. I. Krasicki Monachomachia
2. F. Karpiński Laura i Filon
3. I. Krasicki Pijaństwo

ROMANTYZM

1. A. Mickiewicz Romantyczność
2. A. Fredro Śluby panieńskie
3. Z. Krasiński Nie-Boska komedia

POZYTYWIZM

1. H. Sienkiewicz Potop
2. A. Asnyk Do młodych
3. B. Prus Lalka

MŁODA POLSKA

1. S. Wyspiański Wesele
2. S. W. Reymont Chłopi
3. J. Kasprowicz Dies irae

DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE

1. W. Gombrowicz Ferdydurke
2. B. Leśmian W malinowym chruśniaku
3. S. Młodożeniec XX wiek

LITERATURA PO 1939 R.

1. Z. Nałkowska Medaliony
2. K. K. Baczyński Z głową na karabinie
3. Cz. Miłosz Piosenka o końcu świata

Zadanie nr 2

ANTYK

1. Antygona
2. Achilles
3. Edyp

ŚREDNIOWIECZE

1. Jezus Chrystus
2. Mistrz Polikarp
3. Św. Aleksy

RENESANS

1. Urszulka
2. Pleban
3. Pietrucha

BAROK

1. trup
2. Chodkiewicz
3. Elżbieta - córka króla angielskiego Jakuba

OŚWIECENIE

1. dewotka
2. król St. A. Poniatowski
3. Starościna Gadulska

ROMANTYZM

1. Hamlet
2. Świtezianka
3. Giaur

POZYTYWIZM

1. Stanisław Wokulski
2. Andrzej Kmicic
3. Zołzikiewicz

MŁODA POLSKA

1. Gospodarz z Wesela Wyspiańskiego
2. Tomasz Judym
3. Andrzej Borycki, ps. Szymon Winrych

DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE

1. Maciej Boryna
2. Sajetan Tempe
3. Małgorzata z Mistrza i Małgorzaty Bułhakowa

LITERATURA PO 1939 R.

1. T. Różewicz Ocalony
2. K. K. Baczyński Pokolenie
3. Kostylew z Innego świata Grudzińskiego

Zadanie nr 3

ANTYK

1. Dedal
2. Hektor
3. Antygona

ŚREDNIOWIECZE

1. Matka Boska z Lamentu świętokrzyskiego
2. Roland
3. Wergiliusz z Boskiej komedii

RENESANS

1. Ulisses z Odprawy posłów greckich
2. Kapelan z fraszki O kapelanie
3. Makbet

BAROK

1. J. Ch. Pasek
2. Chodkiewicz z Transakcji... Potockiego
3. Rotmistrz z Pospolitego ruszenia Potockiego

OŚWIECENIE

1. Filon
2. Starosta Gadulski
3. Mikołaj Doświadczyński

ROMANTYZM

1. Konrad z III cz. Dziadów Mickiewicza
2. Kordian z dramatu Słowackiego
3. Faust z dramatu Goethego

POZYTYWIZM

1. Zagłoba
2. A. Asnyk Między nami nic nie było
3. Al. Świętochowski My i wy

MŁODA POLSKA

1. Dulska
2. K. Przerwa-Tetmajer Koniec wieku XIX
3. Lord Jim

DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE

1. T. Peiper Miasto Masa Maszyna
2. Józef K. z Procesu Kafki
3. B. Jasieński But w butonierce

LITERATURA PO 1939 R.

1. A. Słonimski Alarm
2. Tadek z U nas, w Auschwitzu
3. W. Broniewski Bagnet na broń

Zadanie nr 4

ANTYK

1. zła, przerażająca, tragiczna wiadomość
2. rodzaj czterowersowej zwrotki, zbudowanej z trzech wersów jedenastozgłoskowych i jednego pięciozgłoskowego
3. III w. p.n.e.

ŚREDNIOWIECZE

1. żywotopisarstwo; rodzaj średniowiecznego piśmiennictwa poświęconego legendom, żywotom świętych, biografiom ascetów
2. Lament świętokrzyski
3. charakterystyczna dla sztuki średniowiecznej kompozycja przedstawiająca trzy postacie: Chrystusa na tronie oraz Marię i Jana Chrzciciela

RENESANS

1. utwór liryczny składający się z 14 wersów, zgrupowanych na ogół w dwóch czterowierszach o charakterze opisowym i dwóch tercynach o charakterze refleksyjnym
2. np. Kazania sejmowe P. Skargi, Świat zepsuty I. Krasickiego
3. nie - nie uzyskał wszechstronnego wykształcenia humanistycznego

BAROK

1. oryginalny pomysł, któremu podporządkowany jest utwór; ma na celu zadziwienie i zaszokowanie odbiorcy
2. Daniel Naborowski
3. np. Molier, La Fontaine, P. Corneille, J. Racine

OŚWIECENIE

1. 1765
2. sentymentalizm
3. F. Karpiński

ROMATYZM

1. postawa charakteryzująca się nadmierną uczuciowością, skłonnością do marzeń i egzaltacji, tendencją do poetyzacji rzeczywistości, buntem wobec obowiązujących zasad społeczno-moralnych oraz poczuciem bezsensu życia
2. propagowanie przekonania o konieczności narodowego i społecznego odrodzenia świata, prowadzącego do zbawienia; Polska miała być Mesjaszem, która w drodze niewinnej ofiary, cierpienia i zbawienia oswobodzi Europę
3. np. J. Słowacki Smutno, mi Boże, A. Mickiewicz Sonety krymskie, Pan Tadeusz, C. K. Norwid Moja piosnka (I)

POZYTYWIZM

1. B. Prus Lalka
2. praca organiczna zakładała konieczność pracy nad każdym elementem organizmu społecznego (unowocześnienie przemysłu, rolnictwa, handlu itp.); praca u podstaw zakładała konieczność oświecenia i edukowania najniższych klas społecznych
3. mimetyzm, wierność prawdzie, determinizm, fatalizm, ukazywanie przemożnego wpływu czynników społecznych i biologicznych na moralność człowieka, obiektywizm, wprowadzanie elementów uważanych za brzydkie i brutalne

MŁODA POLSKA

1. np. modernizm, neoromantyzm, fin de siecle
2. Chochoł, Widmo, Stańczyk, Hetman, Rycerz Czarny, Upiór, Wernyhora
3. kierunek w sztuce i literaturze, którego głównym założeniem było ukazywanie świata z punktu widzenia indywidualnej wrażliwości artysty (przedstawianie ulotnych, pierwotnych wrażeń, nastrojowość, łączenie dźwięków, kształtów i barw); W. Podkowiński, J. Pankiewicz

DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE

1. S. I. Witkiewicz
2. wprowadzenie w niedojrzałość, dziecinność; infantylizacja
3. teoria stworzona przez S. Witkiewicza mówiąca o takiej formie teatralnej, która byłaby zestawieniem barw, dźwięków, słów, działań pozbawionych prawdopodobieństwa życiowego; ta konstrukcja elementów pozwala odczuć twórcy i odbiorcy Tajemnicę Istnienia i doznać metafizycznego wstrząsu

LITERATURA PO 1939 R.

1. pokolenie młodych urodzonych około 1920 roku, którym II wojna światowa odebrała młodość, marzenia i ideały; pokolenie ludzi "straconych"
2. człowiek kierujący się w życiu "obozową moralnością", zachowujący się jak zwierzę, którego jedynym celem jest walka o byt
3. np. H. Krall Zdążyć przed Panem Bogiem, G. H. Grudziński Inny świat, M. Białoszewski Pamiętnik z powstania warszawskiego.

ETAP II

Zadanie nr 1

1. J. Kochanowski Pieśń o cnocie
2. W. Potocki Zbytki polskie
3. M. Sęp Szarzyński O wojnie naszej...

Zadanie nr 2

Lament świętokrzyski, Pieśń legionów, IV cz. Dziadów, III cz. Dziadów, Kordian, Lalka, Chłopi, Przedwiośnie, Ferdydurke, Rozmowy z katem

Zadanie nr 3

1. Nad głębiami A. Asnyk
2. Krzak dzikiej róży J. Kasprowicz
3. Sny o potędze L. Staff
4. Raport z oblężonego Miasta Z. Herbert
5. Ocalenie Cz. Miłosz

Zadanie nr 4

1. hymn Smutno, mi Boże
2. sonet Kowal
3. ballada Lilie
4. komedia Skąpiec
5. poemat dygresyjny Beniowski

Zadanie nr 5

1. W. Szymborska
2. A. Mickiewicz
3. M. Białoszewski

Zadanie nr 6

1. Młodziakowa z Ferdydurke
2. Rachela z Wesela
3. Izabela z Lalki
4. Świtezianka z ballady Mickiewicza

Zadanie nr 7

1. Terencjusz
2. Z. Krasiński
3. Horacy
4. Kartezjusz
5. A. Mickiewicz
6. C. K. Norwid
7. Pascal
8. A. Mickiewicz
9. J. Kochanowski
10. J. Słowacki

Zadanie nr 8

H. Sienkiewicz, W. S. Reymont, Cz. Miłosz, W. Szymborska

Dorota Mączka, Katarzyna Szczubińska