Biblioteka w szkole Biblioteka w szkole
Szukaj: 
Aktualny numer 10/13
Na skróty
Aktualny numer
Prenumerata i zakup numerów archiwalnych
Archiwum
Zawartość wszystkich numerów "BwS"
w programie MOL
Wyszukiwarka
Informacje dla autorów
Sklep internetowy
Bibliografia materiałów repertuarowych dla szkół
Bank przydatnych
materiałów
Partnerzy
Galeria bibliotekarzy
KONTAKT
"Biblioteka w Szkole"
00-950 Warszawa
skr. pocztowa 109
email:
bws@sukurs.edu.pl
tel./fax 0-22 832 36 12
tel. 832 36 11
Bohaterowie bajek i baśni: wróżki i czarownice

 

 

 

Baśnie, legendy i mity to opowieści, które powstały przed wiekami. Były przekazywane z ust do ust, zanim ludzie wynaleźli pismo. Gawędziarze snuli opowieści o czarach, które zawładnęły wyobraźnią kolejnych pokoleń. W opowieściach tych bardzo często pojawiały się wróżki i czarownice.

 

Z historii czarownic

 

 

Z dawien dawna uznawano czarownice za pośredniczki diabła. W średniowiecznej Europie głośne były procesy czarownic, Za takie uznawano kobiety pozostające, według opinii otoczenia, w kontakcie z siłami nadprzyrodzonymi. Przypisywano im zdolność odgadywania przyszłości i wpływania na nią dzięki zabiegom magicznym. Były to zazwyczaj niewinne kobiety, których odmienność wyglądu, obyczajów i zachowania, a czasem niechęć i osobiste porachunki możnych stawały się przyczyną skazywania ich na spalenie na stosie.

 

Czary - mary, hokus - pokus

 

 

Podobno słowo "wiedźma" pochodzi od słów: wiedzieć, wiedza. Czyli to kobieta posiadająca wiedzę, i to wiedzę tajemną. Zgłębia ją w mrocznym wnętrzu chaty, z dala od ludzkich siedzib.
Według wierzeń średniowiecznych, w pewne określone dni, odbywały się nocne zloty czarownic, tak zwane sabaty, na łysych szczytach gór, dokąd przybywały one na narady i zabawę, lecąc na miotłach. Spotykały się tam ustalając plan szkód i utrapień, jakie przyniosą ludziom w najbliższym czasie. W polskich opowiadaniach ludowych sabaty czarownic odbywały się na Łysej Górze, w Górach Świętokrzyskich, w noc świętojańską, to znaczy z 23 na 24 czerwca.

 

 

Czy boimy się czarownic?

 

Postacie czarownic występują w wielu sławnych opowieściach ludowych w całej Europie. Straszono nimi dzieci, wymuszając posłuszeństwo. Pozostały świadectwem prymitywnych wierzeń, dawnych obyczajów, należą do historii kultury; dziś już nie straszą, a przedstawiane jako szpetne kobiety na miotle - nawet bawią i śmieszą.

 

Czym zajmuje się baśniowa czarownica?

 

Czarownica rzuca uroki i czary, które wymyśla nocą w swoim domu. Musi doskonale znać się na ziołach, latać na miotle i znać na pamięć wszystkie zaklęcia. Sporządza diabelskie napoje i trucizny. Czyta przyszłość z kryształowej kuli i fusów.

 

 

Do grona znanych czarownic zaliczamy podstępną i próżną macochę królewny Śnieżki. Jest nią królowa, która chce pozostać najpiękniejszą kobietą w królestwie. Pewnego dnia magiczne lusterko oznajmia macosze, że piękniejsza od niej jest Śnieżka. Królowa postanawia ją uśmiercić, podając zatrute jabłko. Śnieżka zapada w długi sen, a czuwają nad nią krasnoludki. Kiedy zjawia się królewicz i całuje królewnę, zły czar pryska.

 

Najbardziej sławna wiedźma to Baba Jaga, zwana też Babą Jędzą. Jest postacią ze starych ludowych bajek. Pierwsi postać Baby Jagi opisali bracia Jacob i Wilhelm Grimm w baśni "Jaś i Małgosia". Baba Jaga z tej baśni lubi zjeść tłuściutkie dziecko. Kiedy Jaś i Małgosia trafiają do jej chatki, wiedźma zamyka Jasia w komórce, żeby go utuczyć. Ale dzięki sprytowi Małgosi czarownica sama trafia do pieca.

 

Jak rozpoznać czarownicę?

 

Czarownica, czyli wiedźma, przeraża samym swym wyglądem.

 

 

Cechy czarownicy:

  • zniszczony spiczasty kapelusz
  • nos jak haczyk
  • wysunięty podbródek
  • zmierzwione włosy
  • czarne, podarte i pocerowane łachmany
  • brodawki na nosie i twarzy
  • rękawiczki bez palców
  • paznokcie długie jak szpony

  •  

    Każda profesjonalna wiedźma winna posiadać czarnego kota, kryształową kulę, kocioł do przygotowania mikstur oraz latającą miotłę.

     

     

    Wolimy czarodziejki!

     

     

    Czarodziejka to wróżka, która spełnia dobre czary. Gotuje w kotłach malinowe napoje, które leczą choroby, a nawet zmartwienia. Czarodziejki lubią dzieci, chętnie pomagają biednym ludziom w ich kłopotach.
    Taką była matka chrzestna Kopciuszka, która wyczarowała jej piękną suknię balową i zmieniła różdżką myszy w rumaki, a dynię w karocę.

     

     

    Wróżki wyglądają zupełnie inaczej niż czarownice:

  • spiczasta czapka z welonem
  • przeźroczyste skrzydełka
  • uroczy uśmiech
  • blond loki, długie aż do ziemi
  • powłóczysta i ładna sukienka
  • różdżka czarodziejska z gałęzi głogu, cisu lub wierzby

     

     

    Wróżki bywają jednak różne...

     

     

    Jest chatka w lesie ukryta
    W mchy i paprocie spowita
    Nocą przy pełni księżyca
    Śpi tam pewna czarownica
    Jej miotła z witek brzozowych
    Sama wyrusza na łowy
    Jej kot czarny
    Niby smoła
    Sam warzy w kociołku zioła
    Tak że pod zielonym dachem
    Snują się dziwne zapachy
    Ona nie czuje nie słyszy
    Bo sen w niebie ją kołysze
    Bo płynie przez niebo chatką
    Jak zaczarowanym statkiem

    Zofia Beszczyńska - Kołysanka czarownicy

     

    Jak wieść niesie, w miejscowości Mała Nędza
    Stoi wielki hipermarket Stara Jędza.
    Od produktów uginają się regały,
    Bo towarów asortyment jest wspaniały.

    Lecz choć można tam naprawdę wszystko dostać,
    To zakupy w Starej Jędzy rzecz nieprosta.
    Kto chce w mig to pojąć w sposób oczywisty,
    Niech spróbuje znaleźć wszystko z naszej listy:

    Cztery żaby, pięć pająków, kurze pierze,
    Parę klipsów z uśmiechniętym nietoperzem,
    Jeden szkielet, dwa długaśne gnaty luzem,
    Maskę kota z fioletowym wielkim guzem,

    Czaszkę ptaszka, małą miotłę odrzutową,
    Dwie pokrzywy (gotowaną i surową),
    Cztery jabłka z wielgachnymi robalami
    I buciki z czerwonymi kokardkami,

    [...]

    Garniec błota, słój pajęczyn, połeć sadła,
    Krzywe lustro, gadające dwa zwierciadła,
    Sześć trujących i śmierdzących muchomorów
    Oraz innych strasznych grzybków osiem worów.

    Małgorzata Strzałkowska - Hipermarket Stara Jędza [fragm.]

     

     

    Dom na krzywej łapce,
    Skrzypi krzywa furtka.
    Przed domkiem na ławce
    Baba Jaga smutna.
    Nikt nie lubi Baby Jagi ani krztyny,
    Nikt do Baby nie przychodzi w odwiedziny,
    Nikt "dzień dobry" jej nie powie, gdy ją spotka,
    Nikt się zatrzyma u jej płotka..

    Baba Jaga martwi się i smuci:
    - Ja już nie chcę z wszystkimi się kłócić!
    Czy są może takie czary albo zioła,
    Żebym miła się zrobiła i wesoła?

    Joanna Papuzińska "Smutna Baba Jaga" [fragm.]

     

     

    A jakie książki przeniosą Cię w tajemniczy, zaczarowany świat magii,
    w którym przez chwilę i Ty poczujesz się wróżką lub czarownicą
    (według uznania)?

     

    Wiera Badalska "Jak oswoić czarownicę"
    Shirley Barber "Złota wróżka"; "Wróżka i Gwiezdny Ząbek"
    Czarodziejski świat wróżek (Zaczarowany Las)
    Roald Dahl "Czarownice"
    Natalia Gałczyńska "O wróżkach i czarodziejach"
    Księga wróżek i czarownic
    Clive Staples Lewis "Lew, czarownica i stara szafa" (Opowieści z Narnii)
    Joanna Papuzińska "Nasza mama czarodziejka"
    Otfried Preussler "Malutka czarownica"
    Dorota Terakowska "Dzień i noc czarownicy"
    Valerie Thomas "Wiedźma Winifreda"

     

     

    Bibliografia:

    Daxelmuller Christoph "Magia, wiedźmy i czarnoksiężnicy". Wrocław, Atlas 2004

    Hill Douglas "Wiedźmy i czarownicy: poznaj świat magii, dzieje, tajemnice i wierzenia ludzi uprawiających magię". Warszawa, Arkady 1998

    Księga baśni i mitów. Lublin, Wydawnictwo Paweł Skokowski 2001

    Księga wróżek i czarownic. Lublin, Wydawnictwo Paweł Skokowski 1998

    Martin Jerzy W. "O czarach - marach". Świerszczyk 2004 nr 22 s. 5-6

    Tylicka Barbara "Bohaterowie naszych książek: przewodnik po literaturze dla dzieci i młodzieży". Łódź, Literatura 1999

     



    wersja spakowana w formacie Microsoft Word (2121 KB)

    dział: Krótkie gazetki na długie przerwy