Biblioteka w szkole Biblioteka w szkole
Szukaj: 
Aktualny numer 10/13
Na skr贸ty
Aktualny numer
Prenumerata i zakup numer贸w archiwalnych
Archiwum
Zawarto艣膰 wszystkich numer贸w "BwS"
w programie MOL
Wyszukiwarka
Informacje dla autor贸w
Sklep internetowy
Bibliografia materia艂贸w repertuarowych dla szk贸艂
Bank przydatnych
materia艂贸w
Partnerzy
Galeria bibliotekarzy
KONTAKT
"Biblioteka w Szkole"
00-950 Warszawa
skr. pocztowa 109
email:
[email protected]
tel./fax 0-22 832 36 12
tel. 832 36 11
Bohaterowie bajek i ba锟絥i: smoki

 

 

"Za siedmioma g锟絩ami, za siedmioma rzekami by锟給 sobie szcz锟絣iwe kr锟絣estwo. A锟 pewnego dnia pojawi锟 si锟 w nim straszliwy potw锟絩, ziej锟絚y ogniem锟"
Tak zaczyna si锟 niejedna ba锟斤拷 z udzia锟絜m smoka. A co wiemy o nim wi锟絚ej?

 

 

Gdzie s锟 smoki?
Przecie锟 by锟統.
W Wi锟絣e si锟 nie potopi锟統.

Daj锟 s锟給wo -
Jeden 锟統je,
W ka锟絛e lato
Pod Wawelem
Wod锟 pije.
Co je?
Tego nie wiem.
Mo锟絜 w czarne,
G锟絪te noce
Zrywa w sadach
Z drzew owoce?
Pietruszkami mo锟絜 锟統je?

Ale jest - tak sobie my锟絣锟 -
Bo ubywa
Wody w Wi锟絣e.

Teresa Ferenc - O smokach

 

Od niepami锟絫nych czas锟絯...

 

...na ca锟統m 锟絯iecie ludzie opowiadali przedziwne historie o smokach.
W legendach smok jest przedstawiany jako zwierz锟, rodzaj olbrzymiego, lataj锟絚ego gada. Smoki obdarzone by锟統 przewrotn锟 inteligencj锟 i wed锟絬g wielu mit锟絯 potrafi锟統 pos锟絬giwa锟 si锟 mow锟 oraz posiada锟統 rozmaite skarby. Smok m锟絞锟 mie锟 jedn锟 lub wi锟絚ej g锟斤拷w, przypomina锟 wymar锟絜 przed milionami lat dinozaury. Naturalnym siedliskiem smok锟絯 by锟統 pieczary, jaskinie i jamy. Smoki s锟 istotami reprezentuj锟絚ymi si锟統 natury i cztery 锟統wio锟統, zw锟絘szcza za锟 ogie锟 i powietrze (w Chinach wod锟).

 

 

Smok jest dziki, smok jest z锟統...

 

Smoki europejskie maj锟 wygl锟絛 mocno wyro锟絥i锟絫ej jaszczurki z dodanymi skrzyd锟絘mi. Potrafi锟 zion锟斤拷 ogniem, nierzadko maj锟 wiele g锟斤拷w i s锟 na og锟 symbolem z锟絘. Wierzono, 锟絜 pod postaci锟 smoka ukrywa si锟 diabe锟. Wygrana walka ze smokiem oznacza锟絘 wi锟絚 zwyci锟絪two dobra nad z锟絜m.

 

 

W mitologii s锟給wia锟絪kiej wyst锟絧owa锟給 stworzenie nazywane 锟絤ijem, r锟絯nie锟 maj锟絚e wygl锟絛 gada ze skrzyd锟絘mi, wyst锟絧uj锟絚e wysoko w g锟絩ach, ale nie ingeruj锟絚e w sprawy ludzkie. Podobnymi do smok锟絯 stworami by锟統 te锟 bazyliszki i wywerny.

 

  Bazyliszek to kr锟絣 w锟統. Mia锟 cia锟給 i ogon w锟絘, a g锟給w锟, nogi i skrzyd锟絘 koguta. Wyl锟絞a锟 si锟 z jaja, kt锟絩e sk锟絘da锟 stary kogut, a wysiadywa锟絘 ropucha lub w锟斤拷. Zabija锟 wzrokiem. Nie znosi锟 zwierciade锟, bo gin锟斤拷 od w锟絘snego spojrzenia. Z bazyliszkiem warszawskim rozprawi锟 si锟 pewien 锟絤ia锟絜k, kt锟絩y u锟統锟 podst锟絧u i zmusi锟 go do przejrzenia si锟 w lusterku.

 

Wywerna przestawiana jest zwykle jako kilkumetrowej d锟絬go锟絚i gad, z jedn锟 par锟 n锟絞 uzbrojonych w szpony i par锟 b锟給niastych skrzyde锟, z d锟絬g锟 szyj锟 i ogonem, cz锟絪to zako锟絚zonym jadowitym grotem.  

 

 

Nasz polski smok to oczywi锟絚ie s锟統nny smok wawelski, z czas锟絯 legendarnego kr锟絣a Kraka, mieszkaj锟絚y w Smoczej Jamie nad Wis锟斤拷, u st锟絧 wzg锟絩za Wawel w Krakowie. Jak g锟給si legenda smoka wawelskiego zg锟絘dzi锟 szewczyk Skuba, kt锟絩y podrzuci锟 mu smo锟斤拷 i siark锟 zaszyt锟 w barani锟 sk锟絩锟. Uraczywszy si锟 t锟 ognist锟 potraw锟 smok p锟絢锟 po wypiciu ca锟絜j wody z Wis锟統.

 

Na Wawelu, prosz锟 pana,
Mieszka锟 smok, co zawsze z rana
Zjada锟 prosi锟 lub barana.

Przy obiedzie smok po锟統ka锟
Cztery kury lub indyka,
Nadto krow锟 albo byka.
Nagle raz, przy Wielkim Pi锟絫ku,
Krzykn锟斤拷: Co锟 tu nie w porz锟絛ku!
Poczu锟 wielki b锟絣 w 锟給锟斤拷dku,
Potem spuch锟絘 mu w锟絫roba,
Dwa migda锟統, p锟絬ca oba,
Jak choroba, to choroba!
Smok pomy锟絣a锟: Prosz锟, prosz锟,
Nie mam zdrowia za dwa grosze,
Czas ju锟 zosta锟 mi jaroszem.

Jan Brzechwa - Smok [fragm.]

 

Smok na niebie?

 

Gwiazdozbi锟絩 Smoka widoczny jest na naszym niebie przez ca锟統 rok. Jeden z greckich mit锟絯 opowiada, 锟絜 kiedy Herakles zabi锟 smoka, kt锟絩y strzeg锟 z锟給tych jab锟絜k w nale锟斤拷cym do bog锟絯 sadzie, ci przenie锟絣i go na niebo i zamienili w gwiazdozbi锟絩.

 

 

Smok mo锟絜 by锟 dobry!

 

Lungi, czyli smoki azjatyckie wywodz锟 si锟 z Chin, a pocz锟絫ek legendzie da锟統 im zapewne ko锟絚i dinozaur锟絯, kt锟絩e wyst锟絧uj锟 licznie na pustyni Gobi. Chi锟絪ki smok posiada cia锟給 w锟絘, pysk wielb锟斤拷da, 锟絬ski karpia, 锟絘py tygrysa i szpony or锟絘. W pysku cz锟絪to trzyma per锟斤拷, kt锟絩a symbolizuje doskona锟給锟斤拷. W przeciwie锟絪twie do europejskiego smoka, smok chi锟絪ki jest istot锟 sprzyjaj锟絚锟 ludziom i przynosz锟絚锟 szcz锟絚ie. Opiekuje si锟 pa锟絪twem i jego w锟絘dc锟. Wizerunki smoka zdobi锟 tron i szaty cesarza. Smoki sprowadzaj锟 deszcz, decyduj锟 o pomy锟絣nych zbiorach. Na powitanie Nowego Roku Chi锟絚zycy przebieraj锟 si锟 w papierowe kostiumy smok锟絯 i urz锟絛zaj锟 barwne pochody. Taniec smoka przyspiesza nadej锟絚ie wiosny, podobnie jak u nas Marzanny.

 

 

Ze Smokiem Wawelskim od dawna si锟 znamy,
Obok siebie,
Po s锟絪iedzku mieszkamy.
Warunki lokalowe mamy takie same.
On ma jednorodzinn锟 jam锟
I ja mam jednorodzinn锟 jam锟.
Spotykamy si锟 czasem znienacka
Nad Wis锟斤拷,
Na przechadzkach.
Smok te锟 przecie锟 z jamy wyj锟斤拷 musi,
Inaczej si锟 w jamie udusi.
Musi rozprostowa锟 ko锟絚i
I barki
I kupi锟 w drogerii nowy zapas siarki.
锟絜by mie锟 na t锟 siark锟 tygodniami nie pije
I nie je -
I s锟絬sznie, bo co to za smok,
Co siark锟 nie zieje?

Ludwik Jerzy Kern - M锟絡 s锟絪iad

 

Smoki, smoczki i inne straszyd锟絘.

Sfinksa mo锟絥a podziwia锟 nie tylko w Egipcie. Ten pochodzi z Grecji. To skrzydlaty stw锟絩 o ciele lwa i g锟給wie kobiety. Jego widok wzbudza锟 w ludziach ogromny strach. Mieszka锟 w okolicy Teb i zjada锟 w锟絛rowc锟絯, kt锟絩zy nie potrafili rozwi锟絲a锟 jego zagadki. Brzmia锟絘 ona tak: "Co to za stworzenie, obdarzone g锟給sem, kt锟絩e z rana chodzi na czworakach, w po锟絬dnie na dw锟絚h nogach, a wieczorem na trzech?" Wed锟絬g mitologii greckiej zagadk锟 odgad锟 Edyp, kt锟絩y poszed锟 do Sfinksa i powiedzia锟: "Cz锟給wiek chodzi rano, to jest w dzieci锟絪twie, na czworakach; gdy uro锟絥ie, staje si锟 zwierz锟絚iem dwuno锟絥ym; a w staro锟絚i, kt锟絩a jest 锟統cia wieczorem, podpiera si锟 lask锟, jakby mu trzecia noga przyby锟絘." Us锟統szawszy to Sfinks rzuci锟 si锟 w przepa锟斤拷.

 

Gryf to po锟斤拷czenie lwa i or锟絘, dw锟絚h kr锟絣ewskich stworze锟. Dlatego te锟 sta锟 si锟 symbolem w锟絘dc锟絯. Podobno 锟統锟 w niedost锟絧nych skalistych g锟絩ach, a jego gniazdo by锟給 pe锟絥e z锟給ta. Przyci锟絞a锟給 ono poszukiwaczy skarb锟絯, kt锟絩zy tracili 锟統cie, pr锟絙uj锟絚 je zdoby锟.

 

 

Koatla jest dalekim krewniakiem bazyliszka. Pochodzi z Ameryki Po锟絬dniowej, wyst锟絧uje w wierzeniach Maj锟絯 i Aztek锟絯. To w锟斤拷 o jaskrawozielonym upierzeniu, z ognistymi oczami, z锟絙ami jaguara i male锟絢ich skrzyde锟絢ach przy szyi.

 

Hydry - spokrewnione ze smokami, nie mia锟統 skrzyde锟 ani nie zion锟統 ogniem. Ich charakterystyczn锟 cech锟 by锟給 kilka g锟斤拷w. Je锟絜li odcina锟給 si锟 jedn锟, w jej miejsce pojawia锟統 si锟 dwie nast锟絧ne.

 

 

Ci锟絢ie 锟統cie smok锟絯

 

Wszyscy wiemy, 锟絜 biedne smoki musia锟統 ci锟絞le walczy锟 z rycerzami albo porywa锟 kr锟絣ewny. To by锟絘 ci锟絢a praca, wymagaj锟絚a du锟給 si锟統 i pomys锟給wo锟絚i.

 

Za g锟絩锟 wielk锟, strom锟
w czasach niezmiernie dawnych
锟統锟 pewien m锟絥y rycerz,
ze swej grzeczno锟絚i s锟絘wny.
Grzecznie rozmawia锟 z ka锟絛ym,
s锟斤拷w brzydkich nie u锟統wa锟,
mile widzianym go锟絚iem
na zamku kr锟絣a bywa锟...
A nie opodal zamku -
jak g锟給sz锟 dzieje stare -
smok gro锟絥y i podst锟絧ny
w g锟絩ach mia锟 sw锟 pieczar锟.
Gdy noc zapad锟絘 czarna,
z jamy wy锟絘zi锟 skrycie
i swoim zachowaniem
zatruwa锟 ludziom 锟統cie.

Wiera Badalska - Ballada o uprzejmym rycerzu [fragm.]

 

Na ulicy Smoczej
W Warszawie
Nikt nie widzia锟
Smoka
Na jawie.
Dopiero kiedy
Zapadnie zmrok,
Pojawia si锟
Smok.
Pe锟絲nie ulic锟
Okrutne smoczysko,
W锟絩锟絛 dom锟絯 cz锟絘pie,
Czo锟絞a si锟 nisko.
Sunie powoli,
Jak przysta锟給 na smoka.
Potem gdzie锟 znika,
Gdy w nocnych,
Ciemnych ob锟給kach
Ksi锟統c udaje s锟給wika -
I 锟絧iewa,
锟絧iewa,
锟絧iewa
Na czubku smoczego
Drzewa.

Dzi锟 prawdziwych smok锟絯 ju锟 nie ma...

 

Ale czy na pewno? Na wyspie Komodo po锟給锟給nej na Oceanie Indyjskim 锟統j锟 jaszczurki maj锟絚e 3 m d锟絬go锟絚i i wa锟斤拷ce do 135 kg. S锟 zwane smokami z Komodo. Potrafi锟 szybko biega锟, nie锟絣e p锟統waj锟 i wspinaj锟 si锟 po drzewach i stromych zboczach. Mog锟 po锟絩e锟 ca锟斤拷 koz锟 w 10 minut! Po takiej uczcie odpoczywaj锟 kilka dni. Ale maj锟 te锟 swoj锟 wstydliw锟 tajemnic锟 - bywaj锟 boja锟絣iwe. Przestraszone przytulaj锟 si锟 do drzewa i zastygaj锟 w bezruchu.

 

 

Smoczy wygl锟絛 i wojownicza postawa to cechy agamy ko锟絥ierzastej z Nowej Gwinei i Australii. Przestraszona lub rozdra锟絥iona syczy i rozk锟絘da wok锟 szyi sk锟絩zasty ko锟絥ierz. Mo锟絜 ugry锟斤拷 bole锟絥ie lub uderzy锟 pokrytym ostrymi 锟絬skami ogonem. Lepiej omija锟 j锟 z daleka!

 

 

Na australijskiej pustyni 锟統je moloch straszliwy. Jego cia锟給 pokrywaj锟 twarde kolce, kt锟絩e stroszy na widok przeciwnika. Zmienia r锟絯nie锟 ubarwienie w zale锟絥o锟絚i od pod锟給锟絘. Wygl锟絛a przera锟絘j锟絚o - ale tylko na zdj锟絚iu. Natura stworzy锟絘 go miniaturowym smokiem. Ma zaledwie 20 cm d锟絬go锟絚i i na dodatek od锟統wia si锟 mr锟絯kami.

 

 

 

Gdy zajrzysz do 锟絩odka,
wi锟絚ej smok锟絯 spotkasz...

 

Wiera Badalska "Przepraszam, smoku"
Wanda Chotomska "Smok ze Smoczej Jamy"
Ireneusz Iredy锟絪ki "Bajki - nie tylko o smoku"
Beata Krupska "Sceny z 锟統cia smok锟絯"
Kornel Makuszy锟絪ki "O wawelskim smoku"
Edith Nesbit "Ksi锟絞a smok锟絯"
Ma锟絞orzata Strza锟絢owska "Bajka o smoku Kruszynce, kt锟絩y zawsze wszystko wiedzia锟 najlepiej"
Natalia Usenko, Andrzej Nied锟絯ied锟 "Bajki o smokach i rycerzach"

 

 

Bibliografia:

Duralska-Macheta Teresa, Turbaczewska Maja "Smoki, smoczki i inne straszyd锟絘". 锟絯ierszczyk 2001 nr 22 s. 12-13

Kern Ludwik Jerzy Same rodzynki". Wroc锟絘w, Siedmior锟絞 1997

Kowalczyk Krzysztof "Prawdziwych smok锟絯 ju锟 nie ma.." 锟絯ierszczyk 2002 nr 5 s. 4-5

Ksi锟絞a ba锟絥i i mit锟絯. Lublin, Wydawnictwo Pawe锟 Skokowski 2001

Martin Jerzy W. "O smokach". 锟絯ierszczyk 2003 nr 21 s. 4-5

Szed锟 czarodziej: antologia wierszy dla dzieci / wyb锟絩 i opracowanie Wies锟絘w Kot. Rzesz锟絯, Krajowa Agencja Wydawnicza 1986

http://www.smoki.cc.pl/home.htm

http://pl.wikipedia.org/wiki/Smok

http://fantasy3.sblog.cz/gryf

http://www.posnayko.com/ukr_1_1.php

 



wersja spakowana w formacie Microsoft Word (1290 KB)

dzia锟: Kr锟絫kie gazetki na d锟絬gie przerwy