Biblioteka w szkole Biblioteka w szkole
Szukaj: 
Aktualny numer 10/13
Na skr├│ty
Aktualny numer
Prenumerata i zakup numer├│w archiwalnych
Archiwum
Zawarto┼Ť─ç wszystkich numer├│w "BwS"
w programie MOL
Wyszukiwarka
Informacje dla autor├│w
Sklep internetowy
Bibliografia materiałów repertuarowych dla szkół
Bank przydatnych
materiałów
Partnerzy
Galeria bibliotekarzy
KONTAKT
"Biblioteka w Szkole"
00-950 Warszawa
skr. pocztowa 109
email:
[email protected]
tel./fax 0-22 832 36 12
tel. 832 36 11
Karnawa´┐Ż, Zapusty, Ostatki

 

 

 

 

 

Szczeg´┐Żlnie huczne by´┐Ży zapusty w dworach szlacheckich i magnackich. W XVII wieku ´┐Żpiewano, ´┐Że na zapusty "nie chc´┐Ż pa´┐Żstwo kapusty; wol´┐Ż sarny, jelenie i ´┐Żubrowe pieczenie". Faktycznie od jad´┐Ża i napitk´┐Żw ugina´┐Ży si´┐Ż sto´┐Ży.

 

 

 

Urz´┐Żdzano kuligi z pochodniami, odwiedzano si´┐Ż wzajemnie w´┐Żr´┐Żd s´┐Żsiad´┐Żw. Ta´┐Żce trwa´┐Ży przez ca´┐Że noce do bia´┐Żego rana, czego echa przetrwa´┐Ży w znanej do dzi´┐Ż w piosence pt. "Jeszcze jeden mazur dzisiaj, cho´┐Ż poranek ´┐Żwita". Opr´┐Żcz mazura w modzie by´┐Ż w´┐Żwczas polonez, m´┐Żynek, hajduk i taniec ´┐Żwieczkowy.

 

 

 

W czasie karnawa´┐Żu popularne by´┐Ży korowody przebiera´┐Żc´┐Żw. W weso´┐Żym pochodzie nie brakowa´┐Żo - w zale´┐Żno´┐Żci od regionu kraju - konia, kozy, bociana, kominiarza, diab´┐Ża, ´┐Żmierci, doktora, baby i dziada, anio´┐Ża, kt´┐Żrym towarzyszyli muzykanci "uzbrojeni" w tak oryginalne instrumenty ludowe jak mazanki, dudy, liry korbowe.

 

 

 

Najwa´┐Żniejszym ´┐Żwi´┐Żtem ko´┐Żcielnym w czasie zapust´┐Żw jest uroczysto´┐Ż´┐Ż Ofiarowania Pa´┐Żskiego, zwanego ´┐Żwi´┐Żtem Matki Boskiej Gromnicznej. Gromnica stanowi symbol ´┐Życia cz´┐Żowieka, gdy´┐Ż towarzyszy mu od dnia narodzin a´┐Ż do ´┐Żmierci.

 

 

 

Ze ´┐Żwi´┐Żtem Matki Boskiej Gromnicznej ko´┐Żczy´┐Ż si´┐Ż w Polsce okres ´┐Żpiewania kol´┐Żd, trzymania choinek i ´┐Ż´┐Żobk´┐Żw. By´┐Żo to jakby przed´┐Żu´┐Żone Bo´┐Że Narodzenie. Zwyczaj ma swoje uzasadnienie, gdy´┐Ż 2 lutego Pan Jezus, jeszcze jako Dzieci´┐Ż, ofiarowany jest w ´┐Żwi´┐Żtyni.

 

 

 

Ostatni kol´┐Żdnicy wyruszali tego dnia zwyczajowo z turoniem lub koz´┐Ż, odwiedzaj´┐Żc domostwa i odgrywaj´┐Żc weso´┐Że scenki z ´┐Życia wsi lub o tematyce religijnej, co dawa´┐Żo asumpt do otrzymania datk´┐Żw pieni´┐Żnych lub pocz´┐Żstunku.

 

 

W ostatnie dni zapustne, zwane diabelskimi lub ostatkami, zabawom i jedzeniu nie by´┐Żo umiaru. Raczono si´┐Ż t´┐Żustymi s´┐Żodko´┐Żciami - racuchami, blinami i pampuchami oraz ciastem nadziewanym s´┐Żonin´┐Ż i sma´┐Żonym na smalcu. St´┐Żd pochodzi tradycja "t´┐Żustego czwartku", kt´┐Żry rozpoczyna´┐Ż "t´┐Żusty tydzie´┐Ż", wie´┐Żcz´┐Żcy karnawa´┐Ż. Dzi´┐Ż z bogactwa dawnych obyczaj´┐Żw pozosta´┐Ż tylko "t´┐Żusty czwartek", w kt´┐Żrym kr´┐Żluj´┐Ż na naszych sto´┐Żach p´┐Żczki i faworki, czyli chrust.

 

 

 

Historia p´┐Żczka si´┐Żga czas´┐Żw rzymskich. Ostatnie dni karnawa´┐Żu w staro´┐Żytnym Rzymie by´┐Ży czasem zabawy, obfitego jedzenia i picia. Wszyscy z lubo´┐Żci´┐Ż spo´┐Żywali w´┐Żwczas t´┐Żuste potrawy, w szczeg´┐Żlno´┐Żci p´┐Żczki. W Polsce zwyczaj sma´┐Żenia tego specja´┐Żu pojawi´┐Ż si´┐Ż w XIX wieku. Tak´┐Że obecnie najwi´┐Żcej p´┐Żczk´┐Żw zjada si´┐Ż na koniec karnawa´┐Żu. M´┐Żwi si´┐Ż, ´┐Że je´┐Żli kto´┐Ż w t´┐Żusty czwartek w og´┐Żle nie zje p´┐Żczka, nie b´┐Żdzie si´┐Ż mu wiod´┐Żo.

 

 

Podczas ostatnich trzech dni zapust´┐Żw, zar´┐Żwno kobiety, jak i m´┐Żczy´┐Żni przebierali si´┐Ż w stroje r´┐Żnych postaci, zwierz´┐Żt lub maszkar, a napotkanym osobom wr´┐Żczali zielone bukiety z ga´┐Ż´┐Żzek drzew le´┐Żnych.

 

 

 

We wtorek zapustny, dzie´┐Ż przed Popielcem, m´┐Żodzie´┐Ż z ca´┐Żej wsi zbiera´┐Ża si´┐Ż w gospodzie, by weso´┐Żo zako´┐Żczy´┐Ż mi´┐Żsopust. W litewskiej tradycji ludowej w trakcie zabawy przybywa´┐Ży dwie postacie: Konopiasty i S´┐Żoninowy. Symbolizowa´┐Ży okres postu i czas jedzenia mi´┐Żsa. Dwaj przeciwnicy staczali ze sob´┐Ż walk´┐Ż, kt´┐Żr´┐Ż z za´┐Żo´┐Żenia wygrywa´┐Ż Konopiasty, a to oznacza´┐Żo zakaz spo´┐Żywania posi´┐Żk´┐Żw mi´┐Żsnych. Punktualnie o p´┐Żnocy rozsypywano po pod´┐Żodze popi´┐Ż - i tak rozpoczyna si´┐Ż Wielki Post.

 

 

Pod koniec zabawy stawiano tak zwany podkurek, to jest posi´┐Żek sk´┐Żadaj´┐Żc´┐Ż si´┐Ż z jaj, mleka i ´┐Żledzi, kt´┐Żry mia´┐Ż symbolizowa´┐Ż przej´┐Żcie od mi´┐Żsopustnych do postnych potraw.

 

 

Najwa´┐Żniejszym z tych dni jest bez w´┐Żtpienia wtorek, znany w Polsce jako ´┐Żledzik, ostatki czy kusaki. W Wielkopolsce i na Kujawach dzie´┐Ż ten nazywamy podkozio´┐Żkiem.

 

 

 

 

 

Zabawa polega´┐Ża zatem na prze´┐Żmiewaniu si´┐Ż z przedstawicieli stanu wolnego. Przypinano im do stroju co´┐Ż ´┐Żwi´┐Żskiego, robiono przetargi na pann´┐Ż, wystawiano je na gie´┐Żd´┐Ż. Wszyscy si´┐Ż pewnie ´┐Żwietnie bawili, za wyj´┐Żtkiem tych nieszcz´┐Żnik´┐Żw .

 

 

Opracowa´┐Ża: Jolanta Witaszczyk, nauczycielka z Publicznego Samorz´┐Żdowego Przedszkola - Staw Kaliski

Literatura:
 www.tuTej.com  Jan Mazurczak "Podkozio´┐Żek czyli pozna´┐Żskie Rio" - Pozna´┐Ż- tradycje i ´┐Żwi´┐Żta w naszej okolicy.
 www.polishnews.com  Barbara Hanna Otto " Zapusty, czyli polski karnawa´┐Ż".
 www.wikipedia.pl  "Ostatki" - Wikipedia, wolna encyklopedia

 



wersja spakowana w formacie Microsoft Word (1101 KB)

dzia´┐Ż: Kr´┐Żtkie gazetki na d´┐Żugie przerwy