Biblioteka w szkole Biblioteka w szkole
Szukaj: 
Aktualny numer 10/13
Na skr贸ty
Aktualny numer
Prenumerata i zakup numer贸w archiwalnych
Archiwum
Zawarto艣膰 wszystkich numer贸w "BwS"
w programie MOL
Wyszukiwarka
Informacje dla autor贸w
Sklep internetowy
Bibliografia materia艂贸w repertuarowych dla szk贸艂
Bank przydatnych
materia艂贸w
Partnerzy
Galeria bibliotekarzy
KONTAKT
"Biblioteka w Szkole"
00-950 Warszawa
skr. pocztowa 109
email:
[email protected]
tel./fax 0-22 832 36 12
tel. 832 36 11
Wszystko (prawie) o andrzejkach

Ka縟a panna wzrok wyt昕a, by odnale兼 swego m昕a.


Na 秝. Andrzeja dziewczynom z wr罂by nadzieja.


Noc Andrzeja 秝i阾ego przyniesie nam narzeczonego.


Czary mary, wosku lanie,
co ma sta si, niech si stanie!


Kt髍ej but na progu stanie - pierwsza panna na wydanie.


Dzi cie wosku ci uka縠, co ci 縴cie niesie w darze.

Ile da砤by, 縠by dowiedzie si, kt髍y ch硂pak jest tobie przeznaczony... Jak縠 dobrze by硂by pozna, kt髍a z tych bliskich dziewcz眛 stanie si dla ciebie najbli縮za...

i阾y Andrzej od andrzejek

Jest kilku 秝i阾ych Andrzej體: 秝. Andrzej Bobola, 秝. Andrzej m阠zennik wietnamski... Ale 秝. Andrzej Aposto jest najbardziej znany.

W砤秐ie w wigili imienin Andrzeja wr罂ymy sobie przysz硂舵.

. Andrzej od andrzejek pochodzi z Betsaidy w Galilei, by rybakiem i uczniem Jana Chrzciciela, potem poszed za Chrystusem. Przyprowadzi te do Niego swojego brata Szymona Piotra. Przedstawia Jezusowi pogan, kt髍zy chcieli Go pozna. Zgin背 ukrzy縪wany w Achai [na krzy縰 ustawionym pochy硂 w kszta砪ie litery X - zwanym krzy縠m 秝i阾ego Andrzeja]. Wcze秐iej zd笨y za硂縴 w Bizancjum ko禼i蟪. Podobno by obie縴秝iatem - nauczaj眂, podr罂owa po wielu krajach.


Andrzejki
zawdzi阠zamy Grekom.
Wr罂by 秝. Andrzeja powsta硑 w 秗odowisku greckim, gdzie dostrze縪no etymologiczne podobie駍two nazwy aner, andr髎 - m笨, m昕czyzna i Andreas - Andrzej. . Andrzej m骻 by wi阠 rozdawc m昕體... Bo andrzejki to 秝i阾o panie駍kie i czysto matrymonialne. Kawalerowie imi przysz砮j 縪ny powinni poznawa wcze秐iej - 24 listopada w wigili 秝i阾ej Katarzyny.

"Dzi ci wr罂y Katarzyna, jaka czeka ci dziewczyna."

Jaki jeste Andrzeju?

Ch硂p mocny na ciele i umy秎e. Sw inteligencj i zdobyt wiedz wykorzystuje w praktyce; uczy si nie糽e ( je秎i chce, bo jest zdolny! ). Lubi emocje, sporty, czasem gry losowe. Kole縠駍ki, pomocny w potrzebie. Lubi go dziewcz阾a, ale w tej mierze jest wybredny. Elegant. dny s砤wy, niekiedy a nazbyt.

Czy si zakocham?

Czy on mnie pokocha?

Co mnie czeka?

Kt髍a z nas nie chcia砤by tego wiedzie?


Wr罂by to dobra zabawa. Nie ma w tym nic z砮go ani wstydliwego, 縠 pragniemy dowiedzie si co nas czeka. Traktujmy jednak przepowiednie z przymru縠niem oka i nie bierzmy sobie do serca smutnych wr罂b. 痽czymy wspania砮j zabawy!

W andrzejki jak co roku pr骲ujemy troch dla zabawy, a troch serio uchyli r眀ka zas硂ny spowijaj眂ej przysz硂舵. Wr罂by to stary jak ludzko舵 spos骲 na oswojenie niepewnej przysz硂禼i. Wierzono, 縠 s dni, kiedy duchy przodk體 wracaj na ziemi i ods砤niaj odrobin nieznanego. Istnieje wi阠 wtedy mo縧iwo舵 zapyta je za po秗ednictwem wr罂b o najbli縮z przysz硂舵. Jakie b阣 zbiory, czy dopisze zdrowie, pr骲owano wywr罂y w czasie tzw. god體 - od wigilii Bo縠go Narodzenia do Trzech Kr髄i. Wr罂bom mi硂snym za sprzyja pocz眛ek adwentu. Panny wr罂y硑 zam笨p骿禼ie w wigili 秝i阾ego Andrzeja, kawalerowie o縠nek w przeddzie 秝i阾ej Katarzyny. Jednak縠 katarzynki by硑 mniej atrakcyjne od dziewcz阠ych andrzejek i z czasem uleg硑 zapomnieniu.

Andrzejki od wiek體 odprawia硑 dziewcz阾a nie tylko w prawie wszystkich regionach Polski, ale tak縠 w Niemczech, niemieckoj陑ycznych kantonach Szwajcarii, na S硂wacji, w Czechach, Rosji, Rumunii, na Ukrainie i Bia硂rusi oraz w krajach 秗骴ziemnomorskich, zw砤szcza w Grecji.

W zbli縪nej do dzisiejszej postaci andrzejkowe wr罂by pojawi硑 si mniej wi阠ej na prze硂mie XVI i XVII w. Najbardziej popularne by硂 lanie wosku, cyny lub o硂wiu.

Pierwsze wzmianki o tym zwyczaju pochodz z XVI wieku. W "Komedii Justyna i Konstancji" Marcina Bielskiego z 1557 roku panna s硊縠bna radzi dziewczynie:

Nalejcie wosku na wod,
Ujrzyjcie swoj przygod.
S硊cha砤m od swej macierzy,
Gdy kt髍a zm體i pacierze
W wigili Andrzeja 秝i阾ego,
Ujrzy oblubie馽a swego.

W wigili 秝i阾ego Andrzeja panny powinny po禼i ca硑 dzie, a wieczorem - dzi阫i wr罂bom - mog pozna przysz砮go towarzysza 縴cia. Kawalerowie mieli ju wprawdzie swoje katarzynki, ale i im Aposto pomo縠 odkry tajemnic przysz硂禼i.

Klucz do przysz硂禼i

Daj眂e najszersze pole interpretacji by硂 lanie wosku, cyny lub o硂wiu. Panny zebrane w domu lub w karczmie la硑 na wod roztopion substancj. Potem ogl眃a硂 si cie, jaki st昕a硑 kszta硉 rzuca na 禼ian. 痚by wr罂ba by砤 wa縩a, konieczny by klucz. Przez wie馽z眂e go k蟪ko przelewa硂 si wosk, cyn lub o丑w. W pocz眛kach upowszechniania si wr罂by musia by to klucz od po秝i阠onych drzwi - zakrystii albo g丑wnego wej禼ia do ko禼io砤. Klucz pojawia si zreszt w ludowej tradycji zadziwiaj眂o cz阺to. Symbolizuje przej禼ie mi阣zy 秝iatem 縴wych i duch體, bywa amuletem, ale mo縠 te przynosi pecha.

Z cieni rzucanych na 禼ian przez zg阺tnia硑 wosk czy o丑w mo縩a by硂 wiele wyczyta.

W naszej izbie same dziwy,
P硑nie wosku wartka struga.
Poka, wosku, kt髍a pierwsza
Wyjdzie za m笨, kt髍a druga?

Obr眂zka czy r罂aniec?

Dziewcz阾a mog dowiedzie si, co je czeka w przysz硂禼i, dzi阫i wr罂bie z kubkami. Nale縴 je roz硂縴 na stoliku i ukry pod nimi przedmioty symbolizuj眂e drog 縴ciow lub przysz硑 zaw骴.

I tak: obr眂zka wr罂y ma晨e駍two, pier禼ionek - zar阠zyny, r罂aniec - zakon, kwiatek lub li舵 - staropanie駍two, chleb lub klucze - dobrobyt, cukier - s硂dkie 縴cie, li舵 bobkowy - s砤w, pieni眃ze - bogactwo, serce przebite strza潮 - nieszcz甓liw mi硂舵.

Senne marzenia

Najwa縩iejsze w andrzejkowym rytuale by硑 jednak sny - w snach w砤秐ie powinien pojawi si kandydat na oblubie馽a.

Panny gotowe na wyrzeczenia po禼i硑 ca硑 dzie, a na kolacj zjada硑 s硂nego 秎edzia (w niekt髍ych regionach s硂ny placek). Przed snem za siedem razy zmawia硑 pacierz, ko馽z眂 go zakl阠iem:

i阾y Andrzeju
M骿 dobrodzieju
Kto ma moim by
Niech mnie poda pi.

Wierzono, 縠 m昕czyzna, kt髍y uka縠 si dziewczynie we 秐ie z kubkiem wody, zostanie jej m昕em.

Dobrze by硂 w noc andrzejkow w硂縴 pod poduszk lusterko. Mo縩a by硂 mie pewno舵, 縠 przy秐i si ukochany m昕czyzna.

Dawniej istnia te zwyczaj stawiania przy 丑縦u naczynia z wod, na kt髍e k砤d硂 si w poprzek 硊czywko, wi髍ki lub s硂mk. Panna, id眂 spa, wzywa砤 ukochanego, by j szcz甓liwie przeprowadzi przez ten most. Je秎i we 秐ie 縴czenie spe硁i, wr罂y硂 to dobre ma晨e駍two.

Sk眃 luby nadejdzie?

Je秎i wiecie ju, 縠 zam笨p骿禼ie jest blisko, warto sprawdzi, sk眃 nadejdzie "ten jedyny". Mo縩a wyj舵 przed dom i pos硊cha, z kt髍ej strony szczeka pies.

Dodatkowo ze sposobu szczekania mo縠my dowiedzie si co nieco o wieku i kondycji przysz砮go ma晨onka. G硂秐e i mocne szczekanie zapowiada m硂dzie馽a, skowyt - 縠 m笨 b阣zie chorowity, szczek chrapliwy - 縠 narzeczony b阣zie stary.

Dawniej w wigili 秝. Andrzeja dziewcz阾a wymiata硑 秏ieci z izby i obserwowa硑, w kt髍 stron poniesie je wiatr - z tej strony mia przyby ukochany.

A imi jego...

Bardzo istotne jest imi przysz砮go m昕a. Jednym ze sposob體 jest przerzucanie z zamkni阾ymi oczami kartek kalendarza i zatrzymanie si w dowolnym miejscu.

Mo縩a r體nie wypisa na bia硑ch kartkach atramentem sympatycznym (octem lub rozpuszczonym kwaskiem cytrynowym) imiona. Dziewczyna losowa砤 jedn karteczk, ogrzewa砤 j nad p硂n眂 秝iec i mog砤 przeczyta imi m昕czyzny, kt髍y by jej pisany.

Wycinano te serce z papieru, na kt髍ym wypisywano imiona ch硂pc體. Panny przek硊wa硑 serce ig潮 - imi, na kt髍e trafi硑, nale縜硂 do przysz砮go m昕a. Je秎i ig砤 przek硊砤 puste miejsce, na ma晨e駍two trzeba by硂 jeszcze poczeka.

Panny, zanim posz硑 spa w noc andrzejkow, wypisywa硑 25 karteczek z m阺kimi imionami i wk砤da硑 pod poduszk. Ka縟ego ranka wyci眊a硑 po jednej karteczce, a ostatnia - odczytana w Wigili - ujawnia砤 imi wybranka.

Popularna by砤 te kiedy wr罂ba z obierzyn z jab砮k. Dziewczyny rzuca硑 tak obierk za siebie, a kszta硉, w jaki si u硂縴砤, mia wskaza pierwsz liter imienia przysz砮go ma晨onka.

W wiecz髍 andrzejkowy dziewcz阾a ustawia硑 te misk z wod, a do jej brzeg體 przyczepia硑 karteczki z imionami ch硂pc體. W skorupce orzecha w硂skiego ustawia硑 p硂n眂 秝ieczk i puszcza硑 na wod. Przysz硑 m笨 mia nosi imi zapisane na kartce, kt髍a pierwsza zacz瓿a p硂n辨. Podobn wr罂b by硂 puszczanie na wod dw骳h papierowych 丑deczek (albo dw骳h 秝ieczek na tekturowych podstawkach). Na jednej z nich wypisywano imi dziewczyny, a na drugiej ch硂pca, kt髍y by jej mi硑. Spotkanie si dw骳h 丑deczek wr罂y硂 gor眂 mi硂舵 tej parze, je秎i oddali硑 si od siebie - to raczej nici z mi硂禼i.

Pies na bu砶i

W andrzejkowy wiecz髍 bardzo wa縩 rol odgrywa硑 zwierz阾a domowe. Pies, kot, g眘ior, byczek, kozio, a nawet najzwyklejsza kura przepowiada硑, kt髍a z panien pierwsza wyjdzie za m笨.

Interpretacja wr罂b z udzia砮m zwierz眛 bywa砤 zazwyczaj bardziej jednoznaczna - pannie albo by硂 pisane zam笨p骿禼ie w ci眊u najbli縮zego roku, albo nie.

Procedury wr罂enia by硑 w r罂nych regionach rozmaite. Na po硊dniu i wschodzie Polski panny piek硑 tak zwane ba砤buszki. By硑 to bu砮czki przyrz眃zane z m眐i ukradzionej kawalerowi. Zast阷czo - je秎i panienka nie chcia砤 ryzykowa przy砤pania na wyst阷ku - mo縩a by硂 je upiec z m眐i zmielonej w 縜rnach kr阠onych "pod s硂馽e" - czyli od prawa w lewo.

Gdy ka縟a z panien po硂縴砤 swoj ba砤buszk na talerzu, do izby wprowadzano psa. Na wszelki wypadek przez ca硑 dzie nie dawano mu nic do jedzenia, dzi阫i czemu przynajmniej jedna z panien mia砤 zapewnion szcz甓liw przepowiedni.

By odegna nie縴czliwe duchy, wi眤ano psu na ogonie czerwon wst笨k i zaczyna砤 si zasadnicza cz甓 wr罂by. Puszczano psa w stron ba砤buszek. Ta, na kt髍ej bu砮czk si po砤komi, mia砤 w najbli縮zym roku wyj舵 za m笨.

Bu砮czki mo縩a zast眕i kie砨as. Dziewcz阾a stawa硑 w kr阦u, a ka縟a z nich trzyma砤 plasterek w阣liny. Do kt髍ej pies przybieg po kie砨as, ta najszybciej mia砤 wyj舵 za m笨.

W innych regionach kraju do wr罂by u縴wano wi眤ek zbo縜, a kuszono nimi byczka lub kozio砶a.

Mo縩a te wykorzysta kota - dziewcz阾a stoj眂e w kr阦u wpuszcza硑 do 秗odka zwierzaka. Ta, o kt髍ej nogi si otar, pr骲uj眂 wydosta si na zewn眛rz, mia砤 pierwsza zagwarantowane ma晨e駍two.

Wr罂y te g眘ior z zawi眤anymi oczami - do kt髍ej panny podszed, ta najszybciej mia砤 wyj舵 za m笨. Nawet zwyk硑 kogut m骻 odkry przysz硂舵. Dziewcz阾a wysypywa硑 kupki ziarna na pod硂g, i obserwowa硑, kt髍ej panny ziarno kogut zacznie pierwszy dzioba.

Pod oknem

Po勘dan wr罂b mog by zas硑szane przypadkiem rozmowy. Nale縜硂 podkra舵 si wieczorem pod drzwi lub okno s眘iad體 i s硊cha. Je秎i pierwszym us硑szanym s硂wem by硂 "tak" - ma晨e駍two murowane, je秎i "nie" - trzeba by硂 czeka przynajmniej rok.

Czyj but pierwszy?

Do dzi popularne s wr罂by z but體.

Dziewcz阾a ustawiaj po kolei swoje buty wzd硊 禼iany. Kt髍ej but pierwszy przekroczy pr骻, ta mo縠 by pewna, 縠 wkr髏ce wyjdzie za m笨.

Mo縩a r體nie rzuca butem przez lewe rami, je縠li spadnie szpicem w stron drzwi, oznacza to "wyj禼ie z domu", czyli zam笨p骿禼ie, je縠li odwrotnie - jeszcze nie pora my秎e o 秎ubie.


NASZE PROPOZYCJE WR盈B DO ZABAWY ANDRZEJKOWEJ

Przyk砤dowe obja秐ienia do woskowych cieni

Figury geometryczne

O sobie: lubisz 縴cie spokojne, bez trosk i komplikacji; masz du縠 zdolno禼i, ale zbyt ma砮 ch阠i

O przysz砮j sympatii: spotkasz go w najbli縮zym otoczeniu; natur b阣zie mia pogodn, w dzia砤niu zdecydowany i rozs眃ny

Drzewa, ro秎iny, kwiaty

O sobie: nasz zamkni阾 sentymentaln natur, marzysz o prawdziwej mi硂禼i; du縠 zdolno禼i artystyczne

O przysz砮j sympatii: spotkasz go w plac體ce naukowej lub kulturalnej; b阣zie piastowa wa縩y urz眃, w uczuciach czu硑, cho niezbyt wierny

Psy, koty, inne zwierz阾a

O sobie: przyjazna, szczera dusza, potrafisz za砤godzi ka縟y konflikt

O przysz砮j sympatii: poznasz go podczas wakacji; b阣zie pos硊szny i wierny do grobowej deski

Warzywa, owoce, drzewa

O sobie: niecierpliwy kapry秐ik; wci笨 zaczynasz co od nowa, wi阠ej wymagasz od innych ni od siebie

O przysz砮j sympatii: spotkanie b阣zie przypadkowe, pocz眛kowo tylko przyja捡, potem gor眂a mi硂舵

G髍y, ska硑, bry硑

O sobie: gwa硉owna, wybuchowa natura, lubisz rz眃zi innymi, przepadasz za niespodziankami i przygodami

O przysz砮j sympatii: po潮czy was jakie wsp髄ne prze縴te wydarzenie; b阣zie nieco despotyczny, ale nieprzeci阾nie uroczy

Rycerze, ko, przedmioty wojskowe

O sobie: masz sporo kompleks體, trudno mobilizujesz si do wi阫szych czyn體

O przysz砮j sympatii:po潮czy was kto z najbli縮zej rodziny, to b阣zie solidna partia, odpowiedzialny i zamo縩y

Domki, meble, przedmioty domowe

O sobie: jeste wzorem pracowito禼i, dok砤dno禼i i wytrwa硂禼i, nie lubisz ba砤ganu i zamieszania

O przysz砮j sympatii: znasz go ju teraz; b阣zie sentymentalnym domatorem

Serce

O sobie: nie potrafisz 縴 bez mi硂禼i, cz阺to zmieniasz zainteresowania

O przysz砮j sympatii: poznasz go podr罂y; to b阣zie mi硂舵 od pierwszego wejrzenia, absolutny idea

Przestroga wiruj眂ej butelki

Gospodyni wieczoru uk砤da na pod硂dze w ko硂 wypisane wcze秐iej na karteczkach r罂ne przestrogi, np.: nie zadzieraj nosa, nie podrywaj tak nachalnie, nie objadaj si przed snem, wystrzegaj si plotek, z mi硂禼i poczekaj do wiosny, blondynka ci zdradza itp. Ka縟y kolejno obraca butelk w 秗odku utworzonego ko砤.

Gdy butelka si zatrzyma, wska縠 dla wr罂眂ego przestrog.

Ko禼i do gry

Na drewnianym stole lub pod硂dze narysuj kred okr眊 o 秗ednicy 30 cm. Trzy ko禼i do gry w丑 do kubka, potrz倍nij nim i wrzu ko禼i na oznaczone pole. Je秎i cho jedna wypadnie poza okr眊, wr罂y to pokrzy縪wanie plan體. Aby dowiedzie si czego wi阠ej, ponownie rzu ko舵mi. Zsumuj liczb oczek i sprawd wynik:

Trzy -  szcz甓cie, spe硁ienie marze

Cztery - k硂poty, niemi砮 niespodzianki

Pi赕 - wkr髏ce poznasz mi硂舵 swego 縴cia

Sze舵 - uczucia partnera zaczynaj s砤bn辨 lub przyjaciel straci do ciebie zaufanie

Siedem - k硂poty w szkole

Osiem - pod笨asz drog donik眃, s硊chaj rad przyjaci蟪

Dziewi赕 - poznasz nowego przyjaciela

Dziesi赕 - b阣ziesz mie rodze駍two

Jedena禼ie - choroba kogo bliskiego

Dwana禼ie - dobre wiadomo禼i

Trzyna禼ie - blisko kto fa硈zywy

Czterna禼ie - pomoc kogo wp硑wowego albo nowy wielbiciel

Pi阾na禼ie - sam(a) nic nie wsk髍asz, potrzebujesz sojusznik體

Szesna禼ie - cenna znajomo舵 z kim z zagranicy

Siedemna禼ie - co wisi w powietrzu

Osiemna禼ie - plotki o tobie

Gra w kolory

Do tej wr罂by potrzebne s identycznej wielko禼i kolorowe koraliki albo malutkie pi砮czki.

Mo縠sz r體nie wyci辨 10 k蟪ek z papieru i namalowa na nich kropki: niebiesk, bia潮, zielon, czerwon, 矿硉, szar, fioletow, pomara馽zow, purpurow i czarn. Koraliki albo k蟪ka w丑 do dzbanka, pomieszaj i z zamkni阾ymi oczami wyci眊nij jeden.

Je秎i wylosowa砤 kolor:

niebieski - to b阣ziesz mia砤 szalone powodzenie w mi硂禼i i finansach

bia硑 - przed tob wielka rado舵 i spokojne dni

zielony - spe硁i si twoje najskrytsze marzenia

czerwony -  mi砮 spotkanie i weso砤 zabawa

pomara馽zowy - pogodzisz si z ukochanym

矿硉y - masz rywalk w mi硂禼i, gotow na wszystko

szary - musisz wi阠ej si uczy

fioletowy - prze縴jesz du縠 rozczarowanie

purpurowy - masz przed sob obiecuj眂e perspektywy

czarny - czeka ci pechowy okres w 縴ciu.

wersja spakowana w formacie Microsoft Word (749 KB)

dzia: Kr髏kie gazetki na d硊gie przerwy