Biblioteka w szkole Biblioteka w szkole
Szukaj: 
Aktualny numer 10/13
Na skr├│ty
Aktualny numer
Prenumerata i zakup numer├│w archiwalnych
Archiwum
Zawarto┼Ť─ç wszystkich numer├│w "BwS"
w programie MOL
Wyszukiwarka
Informacje dla autor├│w
Sklep internetowy
Bibliografia materiałów repertuarowych dla szkół
Bank przydatnych
materiałów
Partnerzy
Galeria bibliotekarzy
KONTAKT
"Biblioteka w Szkole"
00-950 Warszawa
skr. pocztowa 109
email:
[email protected]
tel./fax 0-22 832 36 12
tel. 832 36 11
Biblioterapia a przeciwdzia´┐Żanie uzale´┐Żnieniom w´┐Żr´┐Żd uczni´┐Żw

Mgr Tomasz Kruszewski
Uniwersytet Miko´┐Żaja Kopernika
Katedra Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej

Problem za´┐Żywania ´┐Żrodk´┐Żw odurzaj´┐Żcych w´┐Żr´┐Żd uczni´┐Żw polskich szk´┐Ż wzm´┐Żg´┐Ż si´┐Ż znacznie w ostatnim pi´┐Żtnastoleciu. Szeroki dost´┐Żp do substancji uzale´┐Żniaj´┐Żcych i rosn´┐Żcy wp´┐Żyw tzw. pop-medi´┐Żw na propagowanie ´┐Życia ´┐Żatwego i przyjemnego, przyczynia si´┐Ż do ograniczania r´┐Żl rodziny oraz szko´┐Ży w kszta´┐Żtowaniu prawid´┐Żowej osobowo´┐Żci nastolatk´┐Żw. Wynikaj´┐Żca z tego konieczno´┐Ż´┐Ż zmiany obrazu instytucji wychowuj´┐Żcych, stwarza naturalne pod´┐Żo´┐Że do poszukiwa´┐Ż nowych, a zarazem skutecznych form pracy z dzie´┐Żmi i m´┐Żodzie´┐Ż´┐Ż. Jedn´┐Ż z nich jest stosowanie ukierunkowanego czytelnictwa. Jest ono zalecane i praktykowane od kilkudziesi´┐Żciu lat w krajach zachodnich, w ramach terapii os´┐Żb uzale´┐Żnionych, ale r´┐Żwnie´┐Ż w dzia´┐Żalno´┐Żci profilaktycznej z uczniami. W tym zakresie biblioterapia, od pewnego czasu rozwija si´┐Ż r´┐Żwnie´┐Ż w Polsce. W´┐Żr´┐Żd u´┐Żytecznych w zaj´┐Żciach publikacji wyr´┐Żni´┐Ż mo´┐Żna ksi´┐Ż´┐Żki w tradycyjnej formie, tak z literatury pi´┐Żknej, jak te´┐Ż poradniki, vademeca. Opr´┐Żcz nich coraz cz´┐Żciej wprowadza si´┐Ż do zaj´┐Ż´┐Ż alternatywne materia´┐Ży czytelnicze, m.in. ksi´┐Ż´┐Żki m´┐Żwione, filmy czy prezentacje multimedialne. Skuteczno´┐Ż´┐Ż program´┐Żw biblioterapeutycznych potwierdzi´┐Ży badania prowadzone g´┐Ż´┐Żwnie zagranic´┐Ż, a w skromnej mierze r´┐Żwnie´┐Ż w Polsce. Niestety ograniczone w naszym kraju kszta´┐Żcenie biblioterapeut´┐Żw, sprowadzaj´┐Żce si´┐Ż do zaledwie kilku o´┐Żrodk´┐Żw, powoduje cz´┐Żsto ´┐Że nauczyciele nie inicjuj´┐Ż zaj´┐Ż´┐Ż biblioterapeutyczych w og´┐Żle lub prowadz´┐Ż je w spos´┐Żb daleki od za´┐Żo´┐Że´┐Ż metodycznych i metodologicznych. Trzeba bowiem pami´┐Żta´┐Ż, ´┐Że wszelka ´┐Żle prowadzona terapia, przynie´┐Ż´┐Ż mo´┐Że wi´┐Żksze szkody ni´┐Ż nie podejmowanie ´┐Żadnych dzia´┐Ża´┐Ż. G´┐Żosem w dyskusji nad ujednoliceniem za´┐Żo´┐Że´┐Ż metodycznych jest w´┐Ża´┐Żnie niniejszy tekst. Podzielono go na trzy cz´┐Żci. Pierwsz´┐Ż, poruszaj´┐Żc´┐Ż problematyk´┐Ż stosowania biblioterapii w profilaktyce w´┐Żr´┐Żd m´┐Żodzie´┐Ży szkolnej. Drug´┐Ż, omawiaj´┐Żc´┐Ż niekt´┐Żre elementy rehabilitacji uzale´┐Żnionych, w kt´┐Żrych dostrzec mo´┐Żna znaczny udzia´┐Ż pracy z ksi´┐Ż´┐Żk´┐Ż. Trzeci´┐Ż, skr´┐Żtowo relacjonuj´┐Żc´┐Ż raport bada´┐Ż w´┐Żr´┐Żd m´┐Żodzie´┐Ży nadu´┐Żywaj´┐Żcej ´┐Żrodki toksyczne.

Jednym z podstawowych narz´┐Żdzi zapobiegania narkomanii oraz terapii os´┐Żb ni´┐Ż dotkni´┐Żtych jest ksi´┐Ż´┐Żka. Jak spr´┐Żbuj´┐Ż wykaza´┐Ż w dalszej cz´┐Żci referatu, zale´┐Żnie od przeznaczenia mo´┐Że ona s´┐Żu´┐Ży´┐Ż kszta´┐Żceniu intelektualnemu, duchowemu, a tak´┐Że rozrywce narkoman´┐Żw. Zbli´┐Żone cele w znacznej mierze wyznacza wi´┐Żc sobie profilaktyka i leczenie uzale´┐Żnienia. Nie mo´┐Żna jednak zapomina´┐Ż, ´┐Że efektywno´┐Ż´┐Ż ukierunkowanego czytelnictwa zale´┐Ży tak´┐Że od w´┐Ża´┐Żciwie dobranej metodyki oddzia´┐Żywania biblioterapeutycznego.

Biblioterapia w ´┐Żrodowisku os´┐Żb zagro´┐Żonych uzale´┐Żnieniem mo´┐Że znale´┐Ż´┐Ż zastosowanie w kilku nast´┐Żpuj´┐Żcych po sobie okresach, uwarunkowanych bie´┐Ż´┐Żcym wp´┐Żywem ´┐Żrodk´┐Żw toksycznych na poszczeg´┐Żlne osoby:

  • Pierwszy, to czynno´┐Żci zwi´┐Żzane z profilaktyk´┐Ż w´┐Żr´┐Żd m´┐Żodzie´┐Ży bezpo´┐Żrednio nara´┐Żonej na toksykomani´┐Ż.
  • Drugi, to oddzia´┐Żywanie na praktykuj´┐Żcych narkoman´┐Żw maj´┐Żce na celu sk´┐Żonienie ich do podj´┐Żcia leczenia odwykowego.
  • Trzecim aspektem jest rola literatury w terapii odwykowej w´┐Żr´┐Żd narkoman´┐Żw.
  • Wreszcie ukierunkowane czytelnictwo w pomocy osobom staraj´┐Żcym si´┐Ż utrzyma´┐Ż trze´┐Żwo´┐Ż´┐Ż (jak bowiem wiemy choroba uzale´┐Żnieniowa pozostaje z cz´┐Żowiekiem do ko´┐Żca jego ´┐Życia).

Materia´┐Ży czytelnicze w profilaktyce

W ramach dzia´┐Żalno´┐Żci profilaktycznej podstawowym narz´┐Żdziem s´┐Ż materia´┐Ży samopomocowe (ang. self-help books). Nale´┐Ży jednak zaznaczy´┐Ż, ´┐Że poradniki, informatory i wszelkie podobne publikacje dotycz´┐Żce uzale´┐Żnienia z za´┐Żo´┐Żenia s´┐Żu´┐Ż´┐Ż nie tylko m´┐Żodzie´┐Ży z potencjalnych grup ryzyka, ale i ich rodzinom, nauczycielom, wychowawcom oraz wszystkim osobom, stykaj´┐Żcym si´┐Ż narkomani´┐Ż. W´┐Żr´┐Żd materia´┐Ż´┐Żw edukacyjnych wa´┐Żne miejsce zajmuj´┐Ż filmy dydaktyczne z zakresu problematyki uzale´┐Żnie´┐Ż´┐Ż. W Polsce seri´┐Ż takich dokument´┐Żw wyda´┐Żo Wydawnictwo Naukowe PWN. Na wspomnienie zas´┐Żuguj´┐Ż tu takie pozycje jak: Marihuana a orga´┐Żnizm cz´┐Żowieka, Jak leki i narkotyki wp´┐Żywaj´┐Ż na nasz organizm, Kokaina i amfetamina a organizm cz´┐Żowieka, Epitafium dla narkomana, Palenie tytoniu a fizjologia cz´┐Żowieka. Mo´┐Żliwo´┐Ż´┐Ż ujrzenia zdj´┐Ż´┐Ż zniszczonych ludzkich organ´┐Żw, pod wp´┐Żywem substancji toksycznych, pozwala m´┐Żodzie´┐Ży na refleksj´┐Ż i lepsze zrozumienie faktycznego zakresu wyrz´┐Żdzanych szk´┐Żd. W utrwaleniu wiadomo´┐Żci pomagaj´┐Ż za´┐Ż´┐Żczane broszury z propozycjami wykorzystania program´┐Żw podczas szkolnych zaj´┐Ż´┐Ż. Materia´┐Ży te zawieraj´┐Ż s´┐Żowniczek podstawowych poj´┐Ż´┐Ż, streszczenie filmu i proponowane tematy do dyskusji. Pomagaj´┐Ż one tak´┐Że w stwierdzeniu poziomu w´┐Żasnego uzale´┐Żnienia, poniewa´┐Ż ukazuj´┐Ż charakterystyczne cechy zachowania organizmu w r´┐Żnych stadiach uzale´┐Żnienia. Ta samoocena w´┐Żasnego stanu w najlepszy spos´┐Żb mo´┐Że sk´┐Żoni´┐Ż ucznia zagro´┐Żonego uzale´┐Żnieniem, wzgl´┐Żdnie wykazuj´┐Żcego ju´┐Ż oznaki uzale´┐Żnienia, do podj´┐Żcia odpowiednich ´┐Żrodk´┐Żw zapobiegawczych.

W stwierdzeniu poziomu w´┐Żasnego uzale´┐Żnienia cz´┐Żsto pomagaj´┐Ż w´┐Ża´┐Żnie pokazy filmowe. Makiety, animacje w zestawieniu z wk´┐Żadk´┐Ż metodyczn´┐Ż ukazuj´┐Ż charakterystyczne cechy zachowania organizmu w r´┐Żnych stadiach choroby. Ta samoocena w najlepszy spos´┐Żb mo´┐Że sk´┐Żoni´┐Ż zagro´┐Żonego uzale´┐Żnieniem czy ju´┐Ż uzale´┐Żnionego do podj´┐Żcia odpowiednich ´┐Żrodk´┐Żw zapobiegawczych lub leczniczych. Dlatego multimedialne propozycje zapoznaj´┐Ż czytelnik´┐Żw z wachlarzem oferty pomocowej.

Z innych program´┐Żw edukacyjnych warto zwr´┐Żci´┐Ż uwag´┐Ż na zestaw nagra´┐Ż video i scenariuszy do prowadzenia zaj´┐Ż´┐Ż profilaktycznych pt. Opiekun. O dawaniu i braniu. Powy´┐Ższy film opr´┐Żcz przedstawienia problemu za´┐Żywania narkotyk´┐Żw pokazuje postawy przejawiaj´┐Żce styl ´┐Życia wolny od uzale´┐Żniania si´┐Ż. Jest to bardzo wa´┐Żne, je´┐Żeli wzi´┐Żte zostan´┐Ż pod uwag´┐Ż trudno´┐Żci, z jakimi borykaj´┐Ż si´┐Ż wychowawcy, cz´┐Żsto daremnie poszukuj´┐Żcy i wskazuj´┐Żcy atrakcyjnych form aktywno´┐Żci skierowanych do ich podopiecznych.

Profilaktyce uzale´┐Żnie´┐Ż po´┐Żwi´┐Żcone s´┐Ż r´┐Żwnie´┐Ż ksi´┐Ż´┐Żki, czasopisma, biuletyny, broszury i inne pomoce dydaktyczne wydawane przez ca´┐Ży szereg instytucji oraz organizacji pozarz´┐Żdowych, dzia´┐Żaj´┐Żcych na polu przeciwdzia´┐Żania uzale´┐Żnieniom. Dla u´┐Żatwienia poszukiwa´┐Ż pozycji przydatnych w pracy wychowawczej nauczyciela wymieni´┐Ż mo´┐Żna kilka najwa´┐Żniejszych, jak Pe´┐Żnomocnika Ministra Zdrowia i Opieki Spo´┐Żecznej do Spraw Profilaktyki i Rozwi´┐Żzywania Problem´┐Żw Alkoholowych, Instytut Psychologii Zdrowia i Trze´┐Żwo´┐Żci, Instytut Psychiatrii i Neurologii (tutaj: Pracowni´┐Ż O´┐Żwiaty Zdrowotnej Zak´┐Żadu Bada´┐Ż nad Alkoholizmem i Toksykomaniami), Fundacj´┐Ż im. Stefana Batorego (tutaj: Komisj´┐Ż Edukacji w Dziedzinie Alkoholizmu i Innych Uzale´┐Żnie´┐Ż), Pa´┐Żstwow´┐Ż Agencj´┐Ż Rozwi´┐Żzywania Problem´┐Żw Alkoholowych i Towarzystwo Rodzic´┐Żw Dzieci Uzale´┐Żnionych "Powr´┐Żt z U".

Literatura w terapiach odwykowych

Tre´┐Żci zawarte w dalszej cz´┐Żci opracowano z my´┐Żl´┐Ż o pomocy m´┐Żodzie´┐Ży ju´┐Ż uzale´┐Żnionej. Poniewa´┐Ż jednak granica pomi´┐Żdzy u´┐Żywaniem, nadu´┐Żywaniem i uzale´┐Żnieniem od substancji toksycznych w wielu wypadkach jest p´┐Żynna, zastosowanie poszczeg´┐Żlnych form dzia´┐Ża´┐Ż diagnostycznych oraz terapeutycznych, w najwy´┐Ższym stopniu jest zalecane w ramach pracy wychowawczej i pedagogicznej w masowych szko´┐Żach. Argumentem za tym przemawiaj´┐Żcym staje si´┐Ż sama rzeczywisto´┐Ż´┐Ż, zw´┐Żaszcza ma´┐Żych miejscowo´┐Żci i wsi, w kt´┐Żrych brakuje profesjonalnej oferty pomocy skierowanej do dzieci i ich rodzic´┐Żw. Nie zawsze, bowiem (a mo´┐Że rzadko kiedy), przekazanie sprawy do s´┐Żdu rodzinnego, z zamys´┐Żem skierowania ucznia na przymusowe leczenie w o´┐Żrodku ca´┐Żodobowym okazuje si´┐Ż dobrym rozwi´┐Żzaniem. Moje w´┐Żasne do´┐Żwiadczenia, polegaj´┐Żce na ´┐Żmudnych poszukiwaniach odpowiednich plac´┐Żwek, pokazuj´┐Ż ´┐Że wysoki odsetek skierowanej m´┐Żodzie´┐Ży, zgodnie z zaleceniami rodzinnych o´┐Żrodk´┐Żw diagnostyczno-konsultacyjnych przy s´┐Żdach rejonowych, nie potrafi utrzyma´┐Ż wstrzemi´┐Żliwo´┐Żci przez d´┐Żu´┐Ższy czas. Wynikaj´┐Żce z tego ucieczki z o´┐Żrodk´┐Żw rehabilitacyjnych rozpoczynaj´┐Ż ca´┐Ży ko´┐Żowr´┐Żt tragedii rodzinnych, z kt´┐Żrego z biegiem czasu coraz trudniej si´┐Ż wyzwoli´┐Ż. St´┐Żd konieczne jest zawsze dok´┐Żadne przeanalizowanie przez kadr´┐Ż pedagogiczn´┐Ż wsp´┐Żlnie z rodzicami rokowa´┐Ż zwi´┐Żzanych z leczeniem zamkni´┐Żtym. Pochopne skre´┐Żlanie problemowych uczni´┐Żw z ewidencji szko´┐Ży nie jest ´┐Żadnym rozwi´┐Żzaniem.

W Polsce jest wydawanych kilka czasopism po´┐Żwi´┐Żconych problemom uzale´┐Żnienia. Z uwagi na to, ´┐Że ich adresatami s´┐Ż przede wszystkim osoby zwi´┐Żzane z problemem alkoholizmu, kwestia narkomanii traktowana w nich jest w mniejszym zakresie. Niemniej tak´┐Że narkomanii i pomagaj´┐Żcy im wychowawcy mog´┐Ż podczas leczenia oraz p´┐Żniej w czasie utrzymywania wstrzemi´┐Żliwo´┐Żci wiele czerpa´┐Ż z monotematycznych periodyk´┐Żw: Problemy Alkoholizmu, ´┐Żwiat Problem´┐Żw, Trze´┐Żwymi B´┐Żd´┐Żcie, Alkoholizm i Narkomania i cz´┐Żciowo poruszaj´┐Żcych problematyk´┐Ż uzale´┐Żnie´┐Ż: Wychowania Na Co Dzie´┐Ż, Niebieskiej Linii. Problem´┐Żw Opieku´┐Żczo-Wychowawczych.

Udzia´┐Ż materia´┐Ż´┐Żw czytelniczych we w´┐Ża´┐Żciwych terapiach odwykowych ludzi uzale´┐Żnionych od narkotyk´┐Żw jest r´┐Żwnie´┐Ż ogromny. Przyk´┐Żadowo, w najcz´┐Żciej stosowanym w rehabilitacji Programem Dwunastu Krok´┐Żw chorzy zapoznaj´┐Ż si´┐Ż z literatur´┐Ż samopomocow´┐Ż dotycz´┐Żc´┐Ż ich stanu oraz sposobu zdrowienia. R´┐Żwnie´┐Ż dzi´┐Żki zalecanemu przez terapeut´┐Żw czytaniu biografii innych uzale´┐Żnionych, spostrzegaj´┐Ż oraz analizuj´┐Ż w´┐Żasne mechanizmy obronne uniemo´┐Żliwiaj´┐Żce im pokonywanie choroby.

O znacznej roli ksi´┐Ż´┐Żki mo´┐Żna tak´┐Że m´┐Żwi´┐Ż przy realizacji innego modelu leczenia uzale´┐Żnionych, tzw. treningu zachowa´┐Ż konstruktywnych. Du´┐Ż´┐Ż wag´┐Ż k´┐Żadzie on na strategie radzenia sobie z problemami psychicznymi poprzez modyfikacje w´┐Żasnego stylu ´┐Życia, czyli kr´┐Żtko m´┐Żwi´┐Żc dziennego rozk´┐Żadu zaj´┐Ż´┐Ż. W sytuacji, kiedy uzale´┐Żniony przed przyst´┐Żpieniem do leczenia nie wykonywa´┐Ż przyjemnych zaj´┐Ż´┐Ż, spe´┐Żniaj´┐Żc w wi´┐Żkszo´┐Żci nielubiane obowi´┐Żzki, to m´┐Żg´┐Ż odczuwa´┐Ż osamotnienie, stan depresji, kt´┐Żre w dalszej kolejno´┐Żci sk´┐Żania´┐Ży go do za´┐Życia ´┐Żrodka narkotycznego. W czasie leczenia odwykowego brak tego ´┐Żrodka, w po´┐Ż´┐Żczeniu z niedostateczn´┐Ż ilo´┐Żci´┐Ż przyjemnych zaj´┐Ż´┐Ż, stwarza´┐Ż mo´┐Że nud´┐Ż i pustk´┐Ż. Dlatego w ramach sesji terapeutycznych ka´┐Żdy pacjent musi opracowa´┐Ż w´┐Żasn´┐Ż list´┐Ż tzw. przyjemnych zaj´┐Ż´┐Ż. Intelektualnie i duchowo rozwojowe znaczenie ksi´┐Ż´┐Żek oraz alternatywnych materia´┐Ż´┐Żw czytelniczych stwarza tutaj pod´┐Żo´┐Że "pozytywnego uzale´┐Żnienia", a tak´┐Że mo´┐Żliwo´┐Żci zwi´┐Żkszania kontroli nad w´┐Żasnymi emocjami i zachowaniem.

Trudno natomiast m´┐Żwi´┐Ż o najlepszym typie literatury czytanej dla zaspokojenia potrzeb estetycznych, intelektualnych czy te´┐Ż dla relaksu. Na przyk´┐Żad osoby lecz´┐Żce si´┐Ż w O´┐Żrodku Rehabilitacji Narkoman´┐Żw w Toruniu, dzi´┐Żki udost´┐Żpnianiu ksi´┐Ż´┐Żek przez O´┐Żrodek Czytelnictwa Chorych i Niepe´┐Żnosprawnych w Ksi´┐Ż´┐Żnicy Kopernika´┐Żskiej wypo´┐Życzaj´┐Ż bardzo r´┐Żne pozycje. S´┐Ż w´┐Żr´┐Żd nich ksi´┐Ż´┐Żki M. Bu´┐Żhakowa, U. Eco, W. Faulknera, W. Whartona, K. Vonneguta, G. Orwella, I. Singera, W. ´┐Żysiaka, ale tak´┐Że Z. Herberta, H. Po´┐Żwiatowskiej, J. Szczepa´┐Żskiego czy W. Tatarkiewicza.

Kilka s´┐Ż´┐Żw teraz o sposobach walki z konfliktowymi sytuacjami. Bardzo istotne s´┐Ż tu treningi edukacyjne nowych zachowa´┐Ż, wiedza na temat uzale´┐Żnienia, mo´┐Żliwo´┐Żci zdrowienia oraz konieczno´┐Żci akceptacji w´┐Żasnych, "trze´┐Żwych" potrzeb. I tutaj, r´┐Żwnie´┐Ż cennym narz´┐Żdziem terapeutycznym s´┐Ż ksi´┐Ż´┐Żki, wzgl´┐Żdnie alternatywne materia´┐Ży czytelnicze. Poniewa´┐Ż zdecydowana wi´┐Żkszo´┐Ż´┐Ż os´┐Żb uzale´┐Żnionych jest bardzo m´┐Żoda, nie jest w stanie zdoby´┐Ż kwalifikacji, potrzebnych do w´┐Ża´┐Żciwego funkcjonowania w ´┐Żrodowisku spo´┐Żecznym. Kilkuletni okres za´┐Żywania szeroko pojmowanych ´┐Żrodk´┐Żw narkotycznych, w decyduj´┐Żcej mierze przyczynia si´┐Ż do nie uzyskania nawet minimalnego wykszta´┐Żcenia. Dlatego cz´┐Żsto podr´┐Żcznik szkolny, literatura zalecana z j´┐Żzyka polskiego staj´┐Ż si´┐Ż jedynym obok wsparcia kogo´┐Ż z zespo´┐Żu terapeutycznego czy lepiej wykszta´┐Żconego uzale´┐Żnionego, sposobem dokszta´┐Żcenia. Mimo ´┐Że zapewnienie obowi´┐Żzku szkolnego spoczywa na ustanowionych opiekunach ma´┐Żoletniego, praktyka pokazuje, ´┐Że z jego wype´┐Żnianiem bywa bardzo r´┐Żnie. Szczeg´┐Żlne znaczenie samokszta´┐Żcenie nabiera w czasie przebywania na oddzia´┐Żach ca´┐Żodobowych, ale te´┐Ż w okresie p´┐Żniejszym. Warstwa edukacyjna s´┐Żowa pisanego ma r´┐Żwnie´┐Ż sens w najwcze´┐Żniejszych etapach leczenia, pocz´┐Żwszy od wypisania historii choroby, poprzez zapisane zadania do zrealizowania na nast´┐Żpny seans, wypisywanie dzienniczk´┐Żw uczu´┐Ż, a sko´┐Żczywszy na udziale w grupie edukacyjnej. Dzi´┐Żki nim uzale´┐Żniony zapoznaje si´┐Ż z w´┐Żasn´┐Ż chorob´┐Ż, jej przebiegiem, towarzysz´┐Żcymi objawami, mechanizmami uzale´┐Żnienia, historiami innych chorych. Sporz´┐Żdzanie notatek ze spotka´┐Ż grup edukacyjnych pozwala narkomanowi tak´┐Że na nauk´┐Ż g´┐Żo´┐Żnego wyra´┐Żania swoich spostrze´┐Że´┐Ż, my´┐Żli, zwyk´┐Żego wys´┐Żawiania si´┐Ż podczas zdawanych terapeucie relacji z post´┐Żp´┐Żw zdrowienia. Literatura pi´┐Żkna dzi´┐Żki analizie zachowa´┐Ż ksi´┐Ż´┐Żkowych bohater´┐Żw daje te´┐Ż bezsprzecznie mo´┐Żliwo´┐Ż´┐Ż wgl´┐Żdu do samego siebie i do´┐Żwiadczanie w´┐Żasnych emocji. Ponowne kszta´┐Żcenie tej umiej´┐Żtno´┐Żci staj´┐Ż si´┐Ż jednym z podstawowych warunk´┐Żw zwalczania choroby uzale´┐Żnieniowej.

Czytelnictwo i biblioterapia narkoman´┐Żw - badania w´┐Żasne

Interesuj´┐Żce, pod k´┐Żtem pracy terapeutycznej z m´┐Żodzie´┐Ż´┐Ż szkoln´┐Ż, badania nad udzia´┐Żem literatury w ´┐Życiu os´┐Żb uzale´┐Żnionych i rol´┐Ż materia´┐Ż´┐Żw czytelniczych w rehabilitacji narkoman´┐Żw przeprowadzi´┐Żem w szkole podstawowej i gimnazjum przy Pogotowiu Opieku´┐Żczym w Toruniu. Dokona´┐Żem ich w dw´┐Żch etapach. Pierwszym - wst´┐Żpnym, z u´┐Życiem jako narz´┐Żdzia kr´┐Żtkiej ankiety czytelniczej. Drugim - g´┐Ż´┐Żwnym, skupiaj´┐Żcym si´┐Ż na obserwacjach przebywaj´┐Żcych w o´┐Żrodku os´┐Żb oraz rozmowach biblioterapeutycznych, cz´┐Żciowo bazuj´┐Żcych na za´┐Żo´┐Żeniach kr´┐Żtkoterminowej indywidualnej terapii analitycznej. Na tematyk´┐Ż rozm´┐Żw przede wszystkim mia´┐Ży wp´┐Żyw wyniki sonda´┐Żu, kt´┐Żry mia´┐Ż okre´┐Żli´┐Ż mi´┐Żdzy innymi kr´┐Żgi zainteresowa´┐Ż czytelniczych badanych, a tak´┐Że ich do´┐Żwiadczenia czytelnicze. Ostatni badany element mia´┐Ż zosta´┐Ż wykorzystany w podczas stosowanej terapii retrospekcyjnej.

Wst´┐Żpny sonda´┐Ż sk´┐Żada´┐Ż si´┐Ż z dw´┐Żch pyta´┐Ż socjometrycznych, dotycz´┐Żcych wieku oraz aktualnego wykszta´┐Żcenia i czterech pyta´┐Ż otwartych, zwi´┐Żzanych z zagadnieniami dotycz´┐Żcymi czytelnictwa. W grupie badawczej do czynienia mia´┐Żem z m´┐Żodzie´┐Ż´┐Ż uzale´┐Żnion´┐Ż przewa´┐Żnie od substancji wziewnych. Kr´┐Żtko przedstawiaj´┐Żc problematyk´┐Ż tego rodzaju uzle´┐Żnienia nale´┐Ży wspomnie´┐Ż, ´┐Że inhalantomania polega na wdychaniu, w´┐Żchaniu lotnych substancji chemicznych. Obecnie najcz´┐Żciej wdychanymi w Polsce ´┐Żrodkami s´┐Ż takie syntetyki, jak tr´┐Żjchlorek etylu (tri), butapren, terpentyna, benzen, toluen, lakiery, terpentyna, nafta, rozpuszczalniki farb, autovidol, aerozole, werniks, nitro, siluks, aceton, eter, octany, wywabiacze plam, zmywacze do paznokci, heksan, glikole itp. Generalizuj´┐Żc powy´┐Ższy wykaz mo´┐Żna powiedzie´┐Ż, ´┐Że m´┐Żodzie´┐Ż zdolna jest do za´┐Żywania praktycznie wszystkich ´┐Żrodk´┐Żw o intensywnym zapachu, dost´┐Żpnych w sklepach drogeryjnych, przemys´┐Żowych, malarskich.

W ´┐Żrodowisku Pogotowia Opieku´┐Żczego w Toruniu za´┐Żywanie rozpuszczalnik´┐Żw i klej´┐Żw praktykowane by´┐Żo przez jego wychowank´┐Żw przed umieszczeniem w plac´┐Żwce, jak te´┐Ż podczas pobytu w niej. By´┐Ż mo´┐Że z tego powodu, ich uzale´┐Żnienie kadra pedagogiczno-psychologiczna traktowa´┐Ża jako rzecz drugoplanow´┐Ż, od´┐Żo´┐Żon´┐Ż do pracy w p´┐Żniejszym - nieokre´┐Żlonym bli´┐Żej - czasie. O wyborze konkretnej grupy badawczej zadecydowa´┐Ży opinie pracownik´┐Żw poradni pedagogiczno-psychologicznych, szpitali psychiatrycznych, uznaj´┐Żcych poszczeg´┐Żlnych wychowank´┐Żw za uzale´┐Żnionych.

Badana grupa liczy´┐Ża sze´┐Żciu wychowank´┐Żw Pogotowia Opieku´┐Żczego (czterech ch´┐Żopc´┐Żw i dw´┐Żjk´┐Ż dziewcz´┐Żt). ´┐Żrednia wieku wynios´┐Ża 16 lat, a przedzia´┐Ż wiekowy zawiera´┐Ż si´┐Ż mi´┐Żdzy 14 i 17 rokiem ´┐Życia. Spo´┐Żr´┐Żd nich tylko jeden ch´┐Żopiec rozpocz´┐Ż´┐Ż nauk´┐Ż w zasadniczej szkole zawodowej, pozostali za´┐Ż badani ucz´┐Ższczali do szko´┐Ży podstawowej (w tym miejscu musz´┐Ż doda´┐Ż, i´┐Ż wszyscy wychowankowie mieli stwierdzon´┐Ż norm´┐Ż intelektualn´┐Ż, a niekiedy kilkuletnie op´┐Żnienia szkolne spowodowane by´┐Ży wy´┐Ż´┐Żcznie czynnikiem spo´┐Żecznym: patologi´┐Ż w ´┐Żrodowisku rodzinnym, r´┐Żwie´┐Żniczym, bezradno´┐Żci´┐Ż rodzicielsk´┐Ż, kontaktem z substancjami uzale´┐Żniaj´┐Żcymi itp.). Dlatego poza pierwszymi dwoma pytaniami socjometrycznymi, wszystkie pozosta´┐Że z ankiety przynios´┐Ży badanym niebywa´┐Że k´┐Żopoty. Mi´┐Żdzy innymi z tego powodu zmuszony by´┐Żem uwzgl´┐Żdnia´┐Ż w odpowiedziach sonda´┐Żowych opr´┐Żcz podawanych przez m´┐Żodzie´┐Ż pozycji ksi´┐Ż´┐Żkowych, tak´┐Że czasopisma i filmy.

Na pytanie dotycz´┐Żce kontaktu respondenta z literatur´┐Ż przed okresem za´┐Żywania ´┐Żrodk´┐Żw toksycznych nikt nie odpowiedzia´┐Ż, ´┐Że czyta´┐Ż ksi´┐Ż´┐Żki wybrane samodzielnie, dla w´┐Żasnej przyjemno´┐Żci. Jedynie jeden ch´┐Żopiec napisa´┐Ż, ´┐Że czyta´┐Ż ksi´┐Ż´┐Żki o wojnie, mi´┐Żo´┐Żci i k´┐Żamstwie. Zaobserwowa´┐Żem jednak u niego niezwykle s´┐Żab´┐Ż umiej´┐Żtno´┐Ż´┐Ż czytania, zw´┐Żaszcza ze zrozumieniem, dlatego ow´┐Ż deklaracj´┐Ż raczej uzna´┐Ż nale´┐Ży za w´┐Żtpliw´┐Ż. Dwie inne osoby stwierdzi´┐Ży, i´┐Ż czyta´┐Ży lektury szkolne, mi´┐Żdzy innymi W pustyni i w puszczy, Dzieci z Bullerbyn, S´┐Żo´┐Ż Trombalski. Wszyscy ankietowani mieli z kolei kontakt z literatur´┐Ż pod postaci´┐Ż filmu, aczkolwiek w wymienionych obrazach dominowa´┐Ży nie pozycje filmowe oparte na literackiej klasyce, lecz kino zdecydowanie komercyjne. By´┐Ży to przede wszystkim filmy akcji, melodramaty, horrory itp. Jedna dziewczynka zadeklarowa´┐Ża ogl´┐Żdanie ekranizacji ksi´┐Ż´┐Żki Pami´┐Żtnik narkomanki.

Na pytanie dotycz´┐Żce zmiany upodoba´┐Ż czytelniczych w okresie uzale´┐Żnienia, dwie osoby odpowiedzia´┐Ży, ´┐Że nie mia´┐Ży ´┐Żadnego kontaktu z literatur´┐Ż, czy to pod postaci´┐Ż ksi´┐Ż´┐Żkow´┐Ż czy filmow´┐Ż. Trzy dalsze osoby ograniczy´┐Ży si´┐Ż do telewizji i ewentualnie m´┐Żodzie´┐Żowych czasopism Brawo, Popcorn, gdzie zainteresowa´┐Ży si´┐Ż obrazkowymi historyjkami dotycz´┐Żcymi prze´┐Ży´┐Ż mi´┐Żosnych ich r´┐Żwie´┐Żnik´┐Żw. Jedna respondentka rozpocz´┐Ża w okresie uzale´┐Żnienia poszukiwanie pozycji dotycz´┐Żcych narkoman´┐Żw, poniewa´┐Ż interesowa´┐Żo j´┐Ż, jak wygl´┐Żda ´┐Życie innych, podobnych jej os´┐Żb. Na podstawie analizy ich post´┐Żpowania sprawdza´┐Ża, czy sama jest narkomank´┐Ż. Mamy to wi´┐Żc do czynienia z nie´┐Żwiadom´┐Ż dzia´┐Żalno´┐Żci´┐Ż autoterapeutyczn´┐Ż.

Moje pytanie o aktualn´┐Ż rol´┐Ż ksi´┐Ż´┐Żki w ´┐Życiu badanych, spotka´┐Żo si´┐Ż z trzema rodzajami odpowiedzi. Dwie osoby ogl´┐Żda´┐Ży filmy o narkomanach i na´┐Żladowa´┐Ży ich zachowania. W wypowiedzi jednego z nich pad´┐Żo nawet zdanie: "podoba´┐Żo mi si´┐Ż, jak brali narkotyki". Dalsza dw´┐Żjka ankietowanych otwarcie g´┐Żosi´┐Ża, i´┐Ż potrzebuje pomocy, ´┐Że zaprzesta´┐Żaby brania, gdyby kto´┐Ż im powiedzia´┐Ż, w jaki spos´┐Żb to uczyni´┐Ż. Jak twierdzili, gdyby podsuni´┐Żto im jakie´┐Ż odpowiednie ksi´┐Ż´┐Żki, to na pewno i one pomog´┐Żyby w wyj´┐Żciu z na´┐Żogu. Ostatnia dw´┐Żjka mia´┐Ża ju´┐Ż kontakt z terapeutycznymi lekturami, jak na przyk´┐Żad Pami´┐Żtnik narkomanki i stwierdzi´┐Ża, ´┐Że dzi´┐Żki ksi´┐Ż´┐Żce na jaki´┐Ż czas zaprzesta´┐Ża za´┐Żywania substancji toksycznych. Dzi´┐Żki pami´┐Żtnikowym pozycjom o narkomanii osoby te zrozumia´┐Ży, ´┐Że "bycie narkomank´┐Ż nie ma i nie b´┐Żdzie mia´┐Żo ´┐Żadnego sensu". W tym miejscu warte by´┐Żoby przytoczenie relacji nauczycielki j´┐Żzyka polskiego w szkole, do kt´┐Żrej ucz´┐Ższczali wychowankowie Pogotowia Opieku´┐Żczego Na podstawie rozmowy dowiedzia´┐Żem si´┐Ż, ´┐Że przerabianie lektur polega na g´┐Żo´┐Żnym czytaniu ich fragment´┐Żw przez nauczycielk´┐Ż lub poszczeg´┐Żlnych uczni´┐Żw, podczas lekcji j´┐Żzyka polskiego. Mimo i´┐Ż na miejscu znajdowa´┐Ża si´┐Ż du´┐Ża biblioteka szkolna, jej zasoby nie by´┐Ży udost´┐Żpniane uczniom, gdy´┐Ż niszczyli ksi´┐Ż´┐Żki, cz´┐Żsto nie zwracali ich po wypo´┐Życzeniu, a poza tym prawie wcale nie umieli czyta´┐Ż(!) - jak stwierdzi´┐Ża polonistka. T´┐Ż do´┐Ż´┐Ż krytyczn´┐Ż opini´┐Ż, dotycz´┐Żc´┐Ż poziomu ukulturalnienia m´┐Żodzie´┐Ży plac´┐Żwkowej, mog´┐Ż w pewnym zakresie r´┐Żwnie´┐Ż potwierdzi´┐Ż, dzi´┐Żki moim obserwacjom. Niejednokrotnie by´┐Żem ´┐Żwiadkiem bezmy´┐Żlnych atak´┐Żw niszczenia wszystkiego co by´┐Żo w zasi´┐Żgu wychowank´┐Żw, nie pomijaj´┐Żc palonych b´┐Żd´┐Ż wyrzucanych przez okno podr´┐Żcznik´┐Żw lub szkolnych zeszyt´┐Żw. Niestety nie spotyka´┐Żo si´┐Ż to zazwyczaj z zdecydowanymi reakcjami wychowawc´┐Żw, kt´┐Żrzy raczej sk´┐Żonni byli wyda´┐Ż nowe artyku´┐Ży z magazynu, ni´┐Ż sprawia´┐Ż sobie k´┐Żopotliwe obowi´┐Żzki pedagogiczne w perspektywie rych´┐Żo ko´┐Żczonego dy´┐Żuru w pracy. Ta beztroska polityka socjalizacyjna o´┐Żrodka, przynosi´┐Ża jednak niebywa´┐Że koszty utrzymania i w czasie moich bada´┐Ż si´┐Żga´┐Ży one oko´┐Żo 4.500 z´┐Żotych miesi´┐Żcznie, wydawanych na jednego wychowanka!

Do´┐Ż´┐Ż du´┐Że k´┐Żopoty sprawi´┐Żo badanym ostatnie pytanie sonda´┐Żu, skupiaj´┐Żce si´┐Ż na podaniu przyczyn si´┐Żgania po lektur´┐Ż. Notabene wcze´┐Żniejsze odpowiedzi w znacznym stopniu ju´┐Ż wykaza´┐Ży, ´┐Że tak naprawd´┐Ż czytelnictwo w Pogotowiu Opieku´┐Żczym nie istnieje. Najcz´┐Żstszymi jednak podanymi impulsami czytania by´┐Ży: "dla dokszta´┐Żcania (informacji)", "z ciekawo´┐Żci", "z obowi´┐Żzku", "dla zmiany samopoczucia (ze smutku, ze szcz´┐Żcia)", "z nudy", "dla relaksu".

Po analizie wynik´┐Żw sonda´┐Ży wst´┐Żpnych dopracowano metodyk´┐Ż modelu rozm´┐Żw w ramach terapii indywidualnej, zamierzonych w dalszej cz´┐Żci programu badawczego. Pierwotne za´┐Żo´┐Żenia wyznaczono przed przyst´┐Żpieniem do bada´┐Ż w Pogotowiu Opieku´┐Żczym w Toruniu, na podstawie do´┐Żwiadcze´┐Ż uzyskanych w toku prowadzonych przeze mnie zaj´┐Ż´┐Ż z innymi grupami narkoman´┐Żw, mi´┐Żdzy innymi przebywaj´┐Żcymi w O´┐Żrodku Rehabilitacji Narkoman´┐Żw przy Wojew´┐Żdzkim O´┐Żrodku Lecznictwa Psychiatrycznego w Toruniu. Za´┐Żo´┐Żeniem programu by´┐Żo, ´┐Że mia´┐Ż on by´┐Ż modyfikowany dla ka´┐Żdego uzale´┐Żnionego osobno, w zale´┐Żno´┐Żci od rezultat´┐Żw pisemnej ankiety oraz post´┐Żp´┐Żw terapeutycznych. Poniewa´┐Ż seanse trwa´┐Ż mia´┐Ży do 2 godzin, ca´┐Żo´┐Żci podejmowanej tematyki nie spos´┐Żb by´┐Żo om´┐Żwi´┐Ż podczas jednego spotkania. Dlatego spotkania z ka´┐Żdym uzale´┐Żnionym odbywa´┐Ż si´┐Ż mia´┐Ży kilkakrotnie, zazwyczaj raz w tygodniu. Ca´┐Ży cykl trwa´┐Ż powinien przeci´┐Żtnie oko´┐Żo 30 - 45 dni. Schemat ka´┐Żdej rozmowy oscylowa´┐Ż wok´┐Ż jednego z czterech blok´┐Żw tematycznych. Pierwszy, zdecydowanie o zabarwieniu terapii retrospekcyjnej, dotyczy´┐Ż inicjacji czytelniczych, pierwszych bohater´┐Żw literackich. Drugi, ´┐Żci´┐Żle nawi´┐Żzuj´┐Żcy do wcze´┐Żniejszego, analizowa´┐Ż obecno´┐Ż´┐Ż fascynacji czytelniczych z wczesnego dzieci´┐Żstwa. Trzecia grupa podejmowanych zagadnie´┐Ż, mia´┐Ża na celu doszukanie si´┐Ż wp´┐Żyw´┐Żw literatury na w´┐Żasne zdrowienie, mo´┐Żliwo´┐Żci zaczerpni´┐Żcia cech charakteru postaci literackich oraz ich post´┐Żpowania i ewentualnych brak´┐Żw to uniemo´┐Żliwiaj´┐Żcych. Ostatnie zagadnienia skupia´┐Ży si´┐Ż na okre´┐Żleniu idealnego typu literatury w procesie zdrowienia. Sama idea tych rozm´┐Żw poza warstw´┐Ż informacyjn´┐Ż na potrzeby bada´┐Ż, mia´┐Ża mie´┐Ż te´┐Ż drug´┐Ż: terapeutyczn´┐Ż, opieraj´┐Żc´┐Ż si´┐Ż na dw´┐Żch elementach. Pierwszym - retrospekcyjnym, pr´┐Żbuj´┐Żcych odnale´┐Ż´┐Ż za pomoc´┐Ż ksi´┐Ż´┐Żki najwspanialsze chwile w ´┐Życiu. Przypomnienie atrakcyjno´┐Żci wcze´┐Żniejszy lat mia´┐Żo mie´┐Ż charakter por´┐Żwnawczy w zestawieniu z okresem za´┐Żywania ´┐Żrodk´┐Żw toksycznych i jednocze´┐Żnie motywacj´┐Ż do ci´┐Żg´┐Żego pod´┐Ż´┐Żania w kierunku zdrowienia. Zwa´┐Żywszy na bardzo m´┐Żody wiek badanych realizacja tego postulatu by´┐Ża z samego za´┐Żo´┐Żenia niezwykle trudna, jednak wszelkie techniki konfrontacji dla os´┐Żb uzale´┐Żnionych, zdaniem autora jest jednym z wa´┐Żniejszych element´┐Żw pomocy psychologicznej w procesie zdrowienia z na´┐Żogu. Drugim elementem terapeutycznej warstwy przeprowadzanych rozm´┐Żw mia´┐Żo by´┐Ż zmierzanie do okre´┐Żlenia wzoru osobowego u ka´┐Żdego narkomana. Idea´┐Ż ten r´┐Żwnie´┐Ż mia´┐Ż by´┐Ż zaczerpni´┐Żty z literatury. Por´┐Żwnywanie w´┐Żasnych cech charakterologicznych z ulubion´┐Ż postaci´┐Ż ksi´┐Ż´┐Żkow´┐Ż, mia´┐Żo na celu lepsze poznanie w´┐Żasnej osobowo´┐Żci i wyznaczenie krok´┐Żw pomagaj´┐Żcych i utrudniaj´┐Żcych zbli´┐Żenie si´┐Ż do tego wzoru. Same pytania mia´┐Ży taki schemat, ´┐Że odpowiedzi na nie uk´┐Żada´┐Ży si´┐Ż jednocze´┐Żnie w pewnego rodzaju ´┐Życiorys czytelnictwa oraz uzale´┐Żnienia poszczeg´┐Żlnych rozm´┐Żwc´┐Żw.

Zgodnie z obawami, rozmowy przynios´┐Ży jednak niezwykle ma´┐Żo wa´┐Żnych informacji, zar´┐Żwno ze wzgl´┐Żdu na nik´┐Ż´┐Ż przejrzysto´┐Ż´┐Ż wypowiedzi badanych, jak i ich negatywne nastawienie dla wszelkich ponadobowi´┐Żzkowych zaj´┐Ż´┐Ż w plac´┐Żwce. Niewielka ´┐Żwiadomo´┐Ż´┐Ż wychowank´┐Żw Pogotowia Opieku´┐Żczego w Toruniu, dotycz´┐Żca konsekwencji dalszego za´┐Żywania substancji toksycznych spowodowa´┐Ża, ´┐Że propozycje terapii spotyka´┐Ży si´┐Ż raczej z ma´┐Żym zainteresowaniem. Generalnie nikt z rozm´┐Żwc´┐Żw nie zdawa´┐Ż sobie sprawy z destrukcyjnego oddzia´┐Żywania narkotyku na organizm ludzki. O tym, ´┐Że nie si´┐Żgano jeszcze po ´┐Żrodki do´┐Żylne, nie decydowa´┐Ży strach czy ´┐Żwiadomo´┐Ż´┐Ż, lecz w pe´┐Żni zaspokajaj´┐Żce dzia´┐Żanie klej´┐Żw i rozpuszczalnik´┐Żw. Zainteresowanie ksi´┐Ż´┐Żk´┐Ż w warstwie edukacyjnej, relaksacyjnej lub terapeutycznej by´┐Żo bardzo niskie u wszystkich badanych wychowank´┐Żw. Zaledwie pojedyncze dzieci spo´┐Żr´┐Żd wszystkich przebywaj´┐Żcych w o´┐Żrodku wskazywa´┐Ży, ´┐Że czasami lektura wzbudza ich zainteresowanie. Oddzia´┐Żywania poprzez literatur´┐Ż, s´┐Ż wi´┐Żc konieczne, jednak´┐Że na pierwszy plan wysuwa si´┐Ż wym´┐Żg ci´┐Żg´┐Żego niwelowania zaleg´┐Żo´┐Żci szkolnych. Dopiero w dalszym etapie mo´┐Żna m´┐Żwi´┐Ż o u´┐Żywaniu ksi´┐Ż´┐Żki do zabaw, zaj´┐Ż´┐Ż dramowych, parateatralnych. Biblioterapia musi zatem mie´┐Ż przede wszystkim charakter dydaktyczny, wyr´┐Żwnuj´┐Żcy i nawi´┐Żzuj´┐Żcy do wiedzy przekazywanej w szkole podstawowej. O leczeniu w o´┐Żrodkach rehabilitacyjnych dla narkoman´┐Żw, szpitalach psychiatrycznych, gdzie terapie bazuj´┐Ż na odpowiednim rozwoju intelektualnym, nie mo´┐Że by´┐Ż wi´┐Żc mowy.

Z przedstawionych wynik´┐Żw bada´┐Ż wynika jeden podstawowy wniosek. Nie istniej´┐Ż idealne konspekty grupowych zaj´┐Ż´┐Ż biblioterapeutycznych, nawet w zbli´┐Żonych, pod wzgl´┐Żdem wiod´┐Żcej dysfunkcji, ´┐Żrodowiskach. O ile wskazane jest okre´┐Żlenie metodyki post´┐Żpowania na seansach, o tyle dob´┐Żr konkretnych tre´┐Żci do opracowania w grupie uzale´┐Żnionych, poprzedzony musi by´┐Ż indywidualnymi spotkaniami i gruntown´┐Ż diagnoz´┐Ż pedagogiczn´┐Ż. Wst´┐Żpne poznanie fascynacji, deficyt´┐Żw czytelniczych u ka´┐Żdej z os´┐Żb daje mo´┐Żliwo´┐Żci wyboru maksymalnie sp´┐Żjnej grupy, czy to na zasadzie podobie´┐Żstw czy przeciwno´┐Żci - zale´┐Żnie od celu terapeutycznego danej grupy. Inne czynniki decydowa´┐Ż zatem musz´┐Ż o doborze do grupy o zabarwieniu terapi´┐Ż retrospekcyjn´┐Ż, inne dla grup o charakterze edukacyjnym, jeszcze inne przy poszukiwaniach wzor´┐Żw osobowych, na przyk´┐Żad w ramach psychoterapii wgl´┐Żdowej, emocjonalnej. Z punktu widzenia badawczego wyniki biblioterapii w Pogotowiu Opieku´┐Żczym w Toruniu s´┐Ż trudne do oszacowania w kr´┐Żtkim okresie czasu. Fakt dalszego pobytu uczestnik´┐Żw programu w o´┐Żrodkach psychiatrycznych lub specjalistycznych instytucjach terapeutycznych nie mo´┐Że przes´┐Żdza´┐Ż o jego przypisaniu w poczet zas´┐Żug biblioterapii. By´┐Ż mo´┐Że, jej elementy mia´┐Ży znaczenie dla poszczeg´┐Żlnych os´┐Żb w p´┐Żniejszej pracy nad sob´┐Ż. Z pewno´┐Żci´┐Ż jednak nie u wszystkich. Brak poparcia terapii w´┐Ża´┐Żciwym wsparciem socjalnym nie rokuje najlepiej dla wychowank´┐Żw plac´┐Żwki. Wi´┐Żkszo´┐Ż´┐Ż z nich musi bowiem po osi´┐Żgni´┐Żciu pe´┐Żnoletno´┐Żci wr´┐Żci´┐Ż do patologicznego ´┐Żrodowiska rodzinnego i r´┐Żwie´┐Żniczego, przez kt´┐Żre zostali oni umieszczeni w Pogotowiu Opieku´┐Żczym.

Proponowana literatura

  1. Cekiera Czes´┐Żaw, Psychoprofilaktyka uzale´┐Żnie´┐Ż oraz terapia i resocjali´┐Żzacja os´┐Żb uzale´┐Żnionych, Lublin 1993.
  2. Cox W. Miles, Osobowo´┐Ż´┐Ż na´┐Żogowa. Encyklopedia wiedzy o uzale´┐Żnieniach, Warszawa 1995.
  3. Dodziuk Anna, Kamecki W´┐Żodzimierz, Wyj´┐Ż´┐Ż z matni. Proste rozmowy o zgubnym na´┐Żogu, Warszawa 1994.
  4. Gorski Terence, Miller Merlene, Jak wytrwa´┐Ż w trze´┐Żwo´┐Żci. Poradnik zapobiegania nawrotom choroby, Warszawa 1991.
  5. Gossop Michael, Narkomania. Mity i rzeczywisto´┐Ż´┐Ż, Warszawa 1993.
  6. Hostetler Jep, Dop´┐Żki nie jest za p´┐Żno. Poradnik dla rodzic´┐Żw, Katowice 1995.
  7. Maxwell Ruth, Dzieci, alkohol, narkotyki, Gda´┐Żsk 1994.
  8. Monti Peter, Abrams David, Kadden Ronald, Cooney Ned, Psychologiczna terapia uzale´┐Żnienia od alkoholu. Przewodnik do treningu konstruktywnych zachowa´┐Ż, Warszawa 1994.
  9. Monti Peter, Abrams David, Kadden Ronald, Cooney Ned, Psychologiczna terapia uzale´┐Żnienia od alkoholu. Przewodnik do treningu konstruktywnych zachowa´┐Ż, Warszawa 1994.
  10. Robson Philip, Narkotyki, Krak´┐Żw 1997.

Referat wyg´┐Żoszony na konferencji "Diagnostyczna i terapeutyczna funkcja biblioteki szkolnej", Wroc´┐Żaw, 25-26 wrze´┐Żnia 2003


Powr´┐Żt